Εμείς και οι άλλοι

Τι μας λείπει; Σύμφωνα με δημοσκόπηση που είδε προ ημερών το φως της δημοσιότητας, το κομμωτήριο. Αλλά είναι ακριβώς αυτό το αντικείμενο της στέρησης που γεννάει ένα ερώτημα. Πού βρισκόμαστε έναντι των άλλων; Μπορεί να λείπει το κομμωτήριο, κάτι όχι ακριβώς ευτελές αλλά οπωσδήποτε όχι και είδος πρώτης ανάγκης, και σε εκείνους που δεν έζησαν την πανδημία με όρους καραντίνας και μόνο αλλά και με όρους καραντίνας και με όρους τραγωδίας; Μπορεί να λείπει το κομμωτήριο στους Ιταλούς, τους Ισπανούς, τους Γάλλους ή τους Βρετανούς, των οποίων ο πρωθυπουργός εφάρμοσε αρχικά μια πολιτική που κόντεψε να του στοιχίσει τη ζωή; Μπορεί η Αμερική να θέλει απλώς να χτενιστεί;

Ακόμη κι όσοι δεν έχουν στενή σχέση με την ποίηση, το ξέρουν από την «Ερημη χώρα» του Ελιοτ. Ο Απρίλιος είναι ο πιο σκληρός μήνας του χρόνου. Δεν είναι όμως το ίδιο σκληρός για όλους. Κι αυτή η διαβάθμιση δεν αποτυπώνεται ασφαλώς στις στερημένες επιθυμίες. Αποτυπώνεται στις καμπύλες της στατιστικής. Στα θύματα που εδώ μετρώνται σε λίγες δεκάδες και αλλού σε χιλιάδες. Σε μια πραγματικότητα που λέει πως, χωρίς να είναι ακόμη οριστικό το αποτέλεσμα της μάχης, η Ελλάδα είναι ανάμεσα σε εκείνες τις χώρες που πρόλαβαν το κακό. Και πως αυτό που αρχίζει να αχνοφαίνεται στον ορίζοντα δεν είναι μόνο το τέλος της καραντίνας. Είναι και η αρχή ενός success story – ενός success story που αυτή τη φορά θα έχει και διεθνείς περγαμηνές.

Αν μη τι άλλο, δεν είναι λίγο να μετατρέπεις μια κρίση που υποτίθεται πως θα αναδείκνυε για ακόμη μια φορά όλες σου τις αδυναμίες και όλες σου τις παθογένειες, σε μια ευκαιρία ισχύος και αυτοπεποίθησης. Αρκεί να λάβει υπόψη του κανείς πως αυτή είναι μια χώρα που μπήκε στην καραντίνα αναλογική. Και θα βγει από αυτήν ψηφιακή και με την πεποίθηση πως τουλάχιστον κατάφερε μέσα σε μέρες ό,τι δεν έχει καταφέρει σε δεκαετίες: να τιθασεύσει το γραφειοκρατικό της τέρας. Χρονικά και μόνο, το άλμα δεν είναι καθόλου μικρό, μοιάζει με ταξίδι στον χρόνο.  

Αν το ένα ερώτημα όμως είναι πού βρισκόμαστε έναντι των άλλων, το άλλο είναι πώς βρεθήκαμε εκεί που βρεθήκαμε. Γιατί η πανδημία δεν βρήκε την Ελλάδα εντελώς απροετοίμαστη όπως βρήκε την Ιταλία – τη «χώρα Ο» της Ευρώπης για την οποία ο ιός δεν ήταν απλώς ένας εισβολέας που πέρασε από τα σύνορα, αλλά έπεσε επάνω της με τη δύναμη ενός μετεωρίτη. Ή, όπως στην περίπτωση της Ισπανίας, δεν τη βρήκε να συζητά ξανά και ξανά για την αναγκαιότητα των μέτρων ενώ ο μετεωρίτης είχε πέσει ήδη δίπλα και να διαδηλώνει μαζικά, αυτή μια χώρα διαδηλωτών που πετυχαίνει κάθε χρόνο αξιοσημείωτα ρεκόρ διαδηλώσεων, για τη βία κατά των γυναικών ή οτιδήποτε άλλο. Ή δεν τη βρήκε να φλερτάρει, αν όχι με τη θεωρία της ανοσίας της αγέλης, τουλάχιστον με τη σκέψη πως η οικονομία είχε δοκιμαστεί πολύ σκληρά τα τελευταία δέκα χρόνια για να δοκιμαστεί και με ένα λοκντάουν που θα τη βύθιζε ξανά στην ύφεση. Στο κάτω – κάτω σε αυτήν την Ευρώπη που διαφοροποιήθηκε ακόμη και ως προς την αντίδραση απέναντι στην πανδημία, υπήρχαν τα υποδείγματα της Ολλανδίας και της Σουηδίας, όπου η κοινωνική και η οικονομική ζωή συνεχίστηκε από την απόσταση απλώς του ενός μέτρου.

Η απάντηση βρίσκεται στις πολιτική επιλογή της στιγμής. Αυτή είναι μια χώρα απροετοίμαστη όσο η Ιταλία, φλύαρη όσο η Ισπανία, εκλογολάγνα όσο η Γαλλία που ψήφισε στον πρώτο γύρο των περιφερειακών εκλογών για να ακυρώσει έντρομη τον δεύτερο, είναι μια χώρα με ψευδαισθήσεις ιδιαιτερότητας και μεγαλείου όσο η Βρετανία. Αλλά ήταν και μια χώρα που, αντίθετα από τις άλλες, είχε λόγους να φοβάται πως ακριβώς εξαιτίας όλων αυτών των χαρακτηριστικών κινδύνευε να ζήσει μια νέα οικονομική, πολιτική και κοινωνική κρίση όπως αυτή που έζησε επί μια ολόκληρη δεκαετία. Ηταν μια χώρα που δεν υπήρχε πια οικονομία για να τσακιστεί, πολιτική για να φάει τις σάρκες της, κοινωνία για να εξαθλιωθεί – ή, σε λιγότερο δραματικούς τόνους, ήταν μια χώρα που μόλις είχε αρχίσει να αποκαθιστά την οικονομική, πολιτική και κοινωνική της τάξη. Πόσο να φλυαρήσεις πάνω από τα ερείπια; Τι εκλογές να κάνεις; Πόσο να πειραματιστείς;

Σε αυτές τις συνθήκες, η κυβέρνηση δεν είχε κανέναν λόγο να περιμένει να δει τι θα κάνουν οι άλλοι για να κάνει και η ίδια. Κανένα ευρωπαϊκό υπόδειγμα δεν μπορούσε να είναι ο οδηγός. Για να προλάβει το κακό, έπρεπε απλώς να τρέξει πιο γρήγορα από τους άλλους. Να κινηθεί σε μια λογική αγώνα ταχύτητας και όχι ουραγού των εξελίξεων. Είχε απλώς να φοβηθεί πως μια καθυστερημένη αντίδραση, ανάλογη με αυτή των άλλων, δεν θα την έφερνε πιο κοντά τους. Αλλά θα την απομάκρυνε ακόμη περισσότερο.