Προκλήσεις{CR}

To ξέρουμε καλά χρόνια, δεκαετίες τώρα: στα δύσκολα, στρεφόμαστε στον Χάμπερμας. Ο σημαντικότερος εν ζωή φιλόσοφος μόλις εξέδωσε στη Γερμανία μια τεράστια, δίτομη, ιστορία της φιλοσοφίας. Στα ενενήντα του χρόνια, παραμένει συνταρακτικά διαυγής, ανυποχώρητα ευαίσθητος και συγκινητικά μαχητικός. Δεν μας έχει προδώσει ποτέ.

Δύο είναι οι βασικές ηθικές προκλήσεις με τις οποίες μας φέρνει αντιμέτωπους ο κορωνοϊός, λέει ο χαρισματικός γερμανός στοχαστής σε μια συνέντευξή του που δημοσιεύτηκε την περασμένη Παρασκευή στη Monde. Η μία αφορά τη λεγόμενη «επιλογή»: την τραγική, και μοιραία ανήθικη, απόφαση που καλούνται συχνά να πάρουν οι γιατροί όταν πρέπει να διαλέξουν ποια ζωή θα σώσουν. Η έννοια της «αξίας» όμως, που ανήκει στη σφαίρα της οικονομίας, αντίκειται στην ιατρική δεοντολογία.

Η δεύτερη πρόκληση είναι ο «ωφελιμιστικός» πειρασμός για τις κυβερνήσεις να διακινδυνεύσουν μια υπερφόρτωση του συστήματος υγείας, και άρα περισσότερους θανάτους, προκειμένου να επαναλειτουργήσει η οικονομία και να αποτραπεί μια κοινωνική καταστροφή. Τα θεμελιώδη δικαιώματα, όμως, απαγορεύουν στους κρατικούς οργανισμούς οποιαδήποτε απόφαση που αποδέχεται τον θάνατο ανθρώπων.

Ο Γιούργκεν Χάμπερμας δεν έχει καμιά αμφιβολία: τα μέτρα περιορισμού των ελευθεριών, στον βαθμό βέβαια που είναι πρόσκαιρα, είναι απαραίτητα ακριβώς επειδή υπηρετούν την προστασία του θεμελιώδους δικαιώματος στη ζωή και τη σωματική ακεραιότητα. Αλλωστε κανείς δεν μπορεί να κατηγορήσει τους γάλλους ή γερμανούς πολιτικούς ότι δεν είναι πιστοί στο Σύνταγμα. Φυσικά και ο Ορμπαν θα εκμεταλλευθεί την ευκαιρία για να διαλύσει την αντιπολίτευση: αλλά εδώ φταίνε οι ευρωπαίοι χριστιανοδημοκράτες που τον χαϊδεύουν.

Από την άλλη πλευρά, ο Χάμπερμας έχει μείνει «εμβρόντητος» από τη στάση της γερμανικής ηγεσίας σε σχέση με τα κορωνο-ομόλογα, τη μόνη λύση, όπως λέει, για την προστασία του Νότου και, εν τέλει, τη σωτηρία του ευρώ. Ο ίδιος και αρκετοί ακόμη διανοούμενοι υπέγραψαν πρόσφατα ένα κείμενο όπου αναρωτιούνται ποια ακριβώς είναι η χρησιμότητα της ΕΕ αν δεν επιδείξει αυτή τη στιγμή αλληλεγγύη. «Αν ο Μακρόν έχει κάνει κάποιο λάθος στη σχέση του με τη Γερμανία», σημειώνει στη συνέντευξη στη Monde, «είναι ότι υποτίμησε ευθύς εξ αρχής τον αρκετά στενόμυαλο εθνικοκρατισμό της καγκελαρίου Μέρκελ – η οποία έχει ασφαλώς προτερήματα σε άλλους τομείς».

O κίνδυνος της ενίσχυσης του αντιευρωπαϊσμού και του λαϊκισμού δεν απορρέει όμως μόνο από αυτή την κρίση. Ούτε περιορίζεται στον χώρο της Δεξιάς: ένα κομμάτι της γαλλικής Αριστεράς, για παράδειγμα, εκφράζει εδώ και καιρό τον αντικαπιταλισμό του μέσα από την επιστροφή στο εθνικό κράτος. Ποιο αφήγημα μπορεί λοιπόν να συμβάλει στο να δοθεί μια νέα ώθηση στην ταλαιπωρημένη και κατακερματισμένη Ευρωπαϊκή Ενωση; «Μόνο ένας σκληρός ευρωπαϊκός πυρήνας μπορεί να προσφέρει συγκεκριμένες λύσεις στα σημερινά προβλήματα», απαντά ο Χάμπερμας. «Μόνο σε αυτό το σκηνικό αξίζει να πολεμήσει κανείς για την κατάργηση του νεοφιλελευθερισμού».