O αμερικανικός ιός των όπλων

Φοβισμένοι από τον Covid-19, οι Αμερικανοί δεν άδειασαν μόνο τα ράφια των σουπερμάρκετ από χαρτιά τουαλέτας και μακαρόνια, αλλά έσπευσαν μαζικά να αγοράσουν και όπλα. Μάλιστα κάποιοι από εκείνους που πήραν όπλα τώρα, δεν είχαν ξαναπάρει ποτέ πριν.

Λομπίστες για την Εθνική Ενωση Οπλων πιέζουν ώστε τα οπλοπωλεία να θεωρηθούν «απαραίτητες» επιχειρήσεις, όπως τα

σουπερμάρκετ και τα φαρμακεία. Αρκετές πολιτείες έχουν ήδη συμφωνήσει με αυτό, όπως και το υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας. Ο κυβερνήτης του Ιλινόις Τζέι Πρίτζκερ διακήρυξε ότι «οι πάροχοι και πωλητές όπλων και πυρομαχικών, για λόγους ασφαλείας» θα πρέπει να συνεχίσουν να παρέχουν τις απαραίτητες υπηρεσίες τους.

Οσον αφορά τα όπλα, ο υπόλοιπος κόσμος θεωρεί εδώ και καιρό τις ΗΠΑ κάπως «τρελαμένες». Υπάρχει όμως κάτι ιδιαίτερο γι’ αυτή την πρόσφατη μανία με τα όπλα. Συντηρητικοί και οπαδοί της οπλοχρησίας επικαλούνται την ιστορία, την παράδοση και το κείμενο του αμερικανικού Συντάγματος προκειμένου να υπερασπισθούν το δικαίωμα να φέρουν όπλα – από πιστόλια Glock G-19 έως το δημοφιλές αυτόματο AR-15. Ομως η πλέον κοινή ερμηνεία ότι η αγορά όπλων από άτομο δικαιολογείται «για να υπερασπιστεί τον εαυτό του, την οικογένεια, το σπίτι, την επιχείρηση και την ιδιοκτησία του», απέχει πολύ, σύμφωνα με τους ειδικούς, από τις προθέσεις των ιδρυτών των ΗΠΑ.

Στις ΗΠΑ ένοπλες πολιτοφυλακές θεωρούνται από αρκετούς, απαραίτητες απέναντι σε ένα δεσποτικό ομοσπονδιακό κράτος. Ο πιθανός εχθρός ήταν αυτό που ο πρόεδρος Τραμπ και οι υποστηρικτές του αποκαλούσαν «βαθύ κράτος», ένα αυταρχικό ομοσπονδιακό κράτος που δεν πρέπει να του επιτρέπεται να περιορίζει τα δικαιώματα των πολιτών.

Ομως υπάρχει μεγάλη διαφορά με τα κίνητρα των ανθρώπων που αγοράζουν αυτόματα για να υπερασπισθούν τον εαυτό τους την εποχή του Covid-19. Εκείνο που προκαλεί φόβο τώρα δεν είναι η κυβέρνηση αλλά η ανομία από την καταρρέουσα οικονομία σε μια υγειονομική κρίση.

Μια τέτοια αναρχία μοιάζει με τον «πόλεμο όλων εναντίον όλων» για τον οποίο είχε προειδοποιήσει ο Τόμας Χομπς τον 17ο αιώνα με το τραύμα του αγγλικού εμφύλιου πολέμου. Για να διατηρηθεί η ειρήνη και η πολιτισμένη κοινωνία, ο Χομπς γράφει στον «Λεβιάθαν», οι πολίτες πρέπει να παραδώσουν την κυριαρχία τους και έτσι το δικαίωμα χρήσης βίας, σε ένα παντοδύναμο κράτος. Οι δημοκρατίες σήμερα δεν είναι πανίσχυρες αλλά έχουν το μονοπώλιο της νόμιμης χρήσης βίας – όπως κάνουν, φυσικά, και οι δικτατορίες.

Οι ΗΠΑ αποτελούν την μεγάλη εξαίρεση. Και ο πρόεδρος της Βραζιλίας Ζαΐρ Μπολσονάρο θέλει να μιμηθεί τις ΗΠΑ. Αν και οι περισσότεροι Βραζιλιάνοι αντιτίθενται στην οπλοκατοχή, ο Μπολσονάρο έγραψε πρόσφατα στο Twitter: «Το δικαίωμα στη νόμιμη αυτοάμυνα πρέπει να σταματήσει να παραβιάζεται!». Περισσότερα όπλα πωλήθηκαν στη Βραζιλία τον πρώτο χρόνο του Μπολσονάρο στην εξουσία απ’ οποιαδήποτε άλλη χρονιά στο παρελθόν. Περισσότερες δολοφονίες γίνονται με όπλα στη Βραζιλία από ό,τι στις περισσότερες άλλες χώρες.

Ο Τραμπ μπορεί να κήρυξε «πόλεμο» εναντίον του Covid-19 αλλά λόγω των μεγάλων ανισοτήτων που επικρατούν στη χώρα του, ο φόβος αφορά την ανομία, δηλαδή την πιθανότητα οι φτωχές και απελπισμένες μάζες που στερούνται θέσεων εργασίας και υγειονομικής περίθαλψης να ξεσηκωθούν. Είναι ο φόβος για έναν πόλεμο όλων εναντίον όλων. Οι φοβισμένοι άνθρωποι, όχι μόνο στις ΗΠΑ, αναζητούν αποδιοπομπαίους τράγους, συνήθως σε εκείνους που δείχνουν διαφορετικοί. Μπορεί να είναι μαύροι ή Ασιάτες. Οπως ορθά κατέληξε ο Χομπς λόγω της εμπειρίας του στον εμφύλιο πόλεμο, μια οπλισμένη κοινωνία είναι το χειρότερο δυνατό αποτέλεσμα. Υπό έναν πρόεδρο που λατρεύει να σκορπά διχασμό, είναι μια προοπτική που πρέπει να μας φοβίσει όλους.

Ο Ιαν Μπουρούμα είναι ιστορικός και συγγραφέας. Στα ελληνικά κυκλοφορούν τα βιβλία του «Δαμάζοντας τους θεούς» και «Ετος μηδέν» (Θύραθεν, 2019)