Ευρώπη χωρίς Ευρωπαίους{CR}

Η προχθεσινή αποτυχία του Eurogroup να οδηγήσει σε συμβιβαστική λύση για να αντιμετωπιστούν οι οικονομικές επιπτώσεις από την πανδημία είναι αποτέλεσμα μιας αρχικής διαφωνίας: πώς είναι δυνατόν, λένε στον πλούσιο Βορρά, να μεταφερθεί τζάμπα χρήμα στον Νότο; Πώς είναι δυνατόν, λένε οι Ολλανδοί, να μην υπάρξουν δεσμεύσεις εκ μέρους π.χ. της Ιταλίας ότι μαζί με την οικονομική στήριξη που θα λάβει θα προχωρήσει και σε μεταρρυθμίσεις. Γίνεται να μην υπάρξει έλεγχος, δηλαδή μνημόνιο, για τα κεφάλαια που δεν θα χρησιμοποιηθούν για την αντιμετώπιση της πανδημίας; Από τη σκοπιά τους, οι χώρες που επλήγησαν περισσότερο, η Ιταλία, η Ισπανία και η Γαλλία, θα ήθελαν πιο γενναιόδωρη αλληλεγγύη, χωρίς συνέπειες.

Και οι μεν και οι δε επικαλούνται πολιτικά προβλήματα. Οι Ιταλοί, οι Γάλλοι και οι Ισπανοί προβάλλουν τον υπαρκτότατο κίνδυνο της ανόδου των λαϊκιστικών δυνάμεων στις χώρες τους σε περίπτωση που το ευρωπαϊκό όνειρο ξεθωριάσει. Η Ολλανδία και η Γερμανία έχουν ανάλογα προβλήματα, κι εκεί οι λαϊκιστικές δυνάμεις φωνάζουν ότι δεν είναι δυνατόν οι φόροι τους να καταλήγουν στα «κακά παιδιά» της Ευρώπης. Ολα, σε όλα τα στρατόπεδα, συνηγορούν ότι υπάρχει μια μεγάλη απειλή πάνω από την Ευρώπη: ο λαϊκισμός, ο οποίος εν προκειμένω είναι συνώνυμος του ευρωσκεπτικισμού. Οι μεν λοιπόν ζητάνε πόρους χωρίς κανόνες, οι δε ζητάνε την ησυχία τους. Κανείς δεν θέλει να κυριαρχήσουν οι δυνάμεις του λαϊκισμού, και κανείς δεν επιδιώκει να ανέβουν στις διάφορες χώρες οι ευρωσκεπτικιστές που προωθούν τη διάλυση της Ευρώπης (ή επιβάλλουν τη σχετικότητά της σε ζητήματα αξιών, όπως οι θεσμοί και οι συνταγματικές ελευθερίες που έχει καταλύσει με πρόσχημα την πανδημία ο Ορμπαν στην Ουγγαρία). Αλλά όλοι αυτούς φοβούνται.

Ο,τι συμβαίνει, όμως, ουσιαστικά ροκανίζει τη συνοχή της Ευρωπαϊκής Ενωσης, υπονομεύει τη δυναμική της και στεγνώνει τις στοχεύσεις της από το νόημά της. Ο Ζαν Μονέ, στο ξεκίνημα του ευρωπαϊκού εγχειρήματος, είχε με σαφήνεια προσδιορίσει τον στόχο του μεταπολεμικού ευρωπαϊκού συνασπισμού. Ηταν κάτι παραπάνω από μια συμμαχία κρατών. Εκφράζοντας τους πρωτοπόρους του ευρωπαϊκού εγχειρήματος, ο Μονέ μιλούσε για μια Ενωση Λαών.

Παρά τις διευρύνσεις της ΕΕ, παρά και την επιτυχία του κοινού νομίσματός της, αυτή η ένωση λαών δεν επετεύχθη ποτέ. Η ενωμένη Ευρώπη έγινε ένας πολυεθνικός αστερισμός ειρήνης, δημοκρατίας, ασφάλειας και ευημερίας, παρέμεινε όμως ένα άθροισμα εθνικών κρατών οι κυβερνήσεις των οποίων πρωτίστως αναφέρονται στους πολίτες τους. Τα συχνά αλληλοσυγκρουόμενα, όπως νομίζεται, συμφέροντα της Γερμανίας, της Ιταλίας, της Πολωνίας, της Ελλάδας μετατρέπουν την Ευρώπη σε μια επικράτεια Γερμανών, Ιταλών, Πολωνών, Ελλήνων. Σε μια Ευρώπη χωρίς Ευρωπαίους.

Είναι παράδοξο, αλλά κάθε μεγάλη κρίση, όπως αυτή που έφερε η πανδημία, μπορεί να λειτουργήσει συσπειρωτικά, να αποδομήσει μια διαδικασία απομάκρυνσης. Στην παγκοσμιοποίηση, οι Γερμανοί ή οι Ολλανδοί, χωρίς το ευρωπαϊκό πλαίσιο, θα ήταν εθνικά κράτη που αναζητούν πλαίσιο επιρροής. Επιστροφή σε τέτοιο μοντέλο μακροπρόθεσμα θα ήταν καταστροφή. Τι μένει; Η προσπάθεια να φτιαχτεί η Ευρώπη των Ευρωπαίων. Σήμερα με αλληλεγγύη, αύριο με την επανεκκίνηση της ολοκλήρωσης της ΟΝΕ, με τη δημιουργία υπερεθνικών θεσμών «μόνιμης διαρθρωμένης συνεργασίας» (κατά την ορολογία του Παναγιώτη Ιωακειμίδη), με πολιτική επίθεση στον λαϊκισμό.

Τα Γιούρογκρουπ πάντα τελειώνουν με έναν συμβιβασμό. Θα μοιραστεί χρήμα – με ευνοϊκότερους κανόνες των συνήθων. Ας προσδοκούμε, όμως, το μετά. Τους ηγέτες που θα συμβάλλουν στην ανακαίνιση του ευρωπαϊκού ονείρου. Την Ευρώπη των Ευρωπαίων.