Ενας θαυμαστός νέος κόσμος

Ο αστεροειδής μάς χτύπησε και ξαφνικά όλα άλλαξαν. Αλλά αυτός ο αστεροειδής που προσέκρουσε στον πλανήτη μας είναι αόρατος. Χρειάζεται κανείς μικροσκόπιο, όχι τηλεσκόπιο, για να τον δει.

Με τον COVID-19, ο κόσμος αντιμετωπίζει ταυτόχρονα πολλαπλές κρίσεις: μια παγκόσμια υγειονομική κρίση έχει πυροδοτήσει κρίσεις στην οικονομία, στην κοινωνία των πολιτών και στην καθημερινή ζωή. Απομένει να φανεί αν θα ακολουθήσει πολιτική αστάθεια, είτε εντός χωρών είτε διεθνώς. Παρότι οι πλήρεις επιπτώσεις της πανδημίας δεν μπορεί να γίνουν ακόμη αντιληπτές, είναι ήδη ξεκάθαρο πως οι εγχώριες και η διεθνής πολιτική θα αλλάξουν – και πρέπει να αλλάξουν – ώστε να αποφευχθεί μια ακόμα μεγαλύτερη καταστροφή. Εισερχόμαστε σε έναν θαυμαστό καινούργιο κόσμο, όπου η «μεγάλη κυβέρνηση» και η διεθνής αλληλεγγύη είναι αμφότερες αναπόφευκτες.

Σε αντιδιαστολή με την επικρατούσα άποψη των πρόσφατων δεκαετιών, παρακολουθούμε ήδη την επιστροφή της «μεγάλης κυβέρνησης». Ολοι περιμένουν από το κράτος να εγχύσει τεράστια χρηματικά ποσά στην οικονομία και να διασώσει (ή να εθνικοποιήσει) επιχειρήσεις που κινδυνεύουν και τομείς που κρίνονται ζωτικής σημασίας. Ο μαζικά ενισχυμένος ρόλος του κράτους θα πρέπει να περιοριστεί όταν περάσει η κρίση, το πώς θα γίνει αυτό όμως επιδέχεται μεγάλη συζήτηση. Ιδανικά, οι κυβερνήσεις θα μεταβιβάσουν τις αποδόσεις που θα προέλθουν από την επαναϊδιωτικοποίηση σε ένα κρατικό επενδυτικό ταμείο, δίνοντας έτσι στο κοινό ένα μερίδιο από τη διευθέτηση που θα γίνει μετά την κρίση.

Μέχρι τότε, η «μεγάλη κυβέρνηση» – είτε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είτε οι εθνικές αρχές – θα έχει κληθεί να προετοιμαστεί για την επόμενη καταστροφή. Αντί να αιφνιδιαστεί εντελώς για μία ακόμα φορά, θα πρέπει να διασφαλίσει την ύπαρξη επαρκών ιατρικών εφοδίων, προσωπικού προστατευτικού εξοπλισμού, απολυμαντικών, εργαστηριακής δυναμικότητας, μονάδων εντατικής θεραπείας και ούτω καθεξής.

Δεν αρκούν όμως αυτά. Η σταθερότητα, η αποτελεσματικότητα και τα κόστη των υφιστάμενων συστημάτων υγείας θα παραμείνουν ζήτημα εξέχουσας σημασίας. Η κρίση του COVID-19 έδειξε ότι δεν είναι πραγματικά εφικτό να ιδιωτικοποιήσει κανείς το σύστημα της υγείας. Στην πραγματικότητα, η δημόσια υγεία είναι ένα θεμελιώδες δημόσιο αγαθό, και ένας κρίσιμος παράγοντας στη στρατηγική ασφάλεια.

Μέχρι στιγμής η ΕΕ δεν έχει διαδραματίσει πρωτεύοντα ρόλο στην παγκόσμια απάντηση στον COVID-19. Δεν είναι κάτι που προκαλεί έκπληξη. Στις υπαρξιακές κρίσεις οι άνθρωποι τείνουν να στρέφονται σε αυτά που ξέρουν καλύτερα και αυτό που ξέρουν καλύτερα είναι το έθνος κράτος. Ενώ όμως τα έθνη κράτη της Ευρώπης μπορούν αναμφισβήτητα να παίξουν έναν άμεσο ρόλο διαχείρισης της κρίσης, δεν μπορούν να επιλύσουν την κρίση.

Στο τέλος τέλος, η ενιαία αγορά, το ενιαίο νόμισμα και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα είναι οι μόνοι μηχανισμοί που μπορούν να αποτρέψουν μια οικονομική κατάρρευση και να επιτρέψουν μια ανάκαμψη στην Ευρώπη. Η κρίση του COVID-19 πιθανόν λοιπόν να ωθήσει τους Ευρωπαίους σε μια «διαρκώς στενότερη ένωση», επιβάλλοντας ακόμα μεγαλύτερη αλληλεγγύη.

Ποια είναι η εναλλακτική λύση; Μια επιστροφή σε έναν κόσμο όπου ο καθένας κοιτάζει τον εαυτό του; Για τις κυβερνήσεις των κρατών-μελών της ΕΕ κάτι τέτοιο θα ισοδυναμούσε με πολιτική και οικονομική αυτοκτονία.

Ο μόνος τρόπος διαχείρισης γενικευμένων απειλών για την ανθρωπότητα είναι μέσω μιας πιο εντατικής συνεργασίας και συντονισμού ανάμεσα στις κυβερνήσεις και τους πολυμερείς θεσμούς. Ο COVID-19 είναι μια υπενθύμιση ότι και οι 8 δισεκατομμύρια από εμάς βρισκόμαστε μέσα στην ίδια βάρκα.

Ο Γιόσκα Φίσερ, συνιδρυτής και ιστορικός ηγέτης των γερμανών Πρασίνων, διατέλεσε υπουργός Εξωτερικών και αντικαγκελάριος της Γερμανίας την περίοδο 1998-2005.