Γλέζος

Η αναχωρηση του Μανωλη Γλεζου από τη ζωή κλείνει σε επίπεδο προσώπων μια δραματική περίοδο της ελληνικής Ιστορίας.

Aν δεν απατώμαι πρέπει να ήταν ο τελευταίος επιζών της «γενιάς του ’40, της Αντίστασης και του Εμφυλίου» – μια διατύπωση ελαφρώς παράδοξη, αφού βάζει στο ίδιο σακούλι εντελώς διαφορετικά πράγματα.

Αλλο Αντισταση, άλλο Εμφύλιος.

Κάπως έτσι όμως γεννήθηκε ένα ανθεκτικό στερεότυπο.

Στη δεκαετία του ’40, η γενιά αυτή πυροδότησε αυτοβούλως μια πολυετή σύγκρουση για την εξουσία, με μεγάλο κόστος για τον τόπο. Αλλά όταν κατέστη σαφές ότι ηττήθηκε βίωσε την ήττα σαν αδικία ή σαν υφαρπαγή.

Δεν ξέρω αν ήταν άδικο αλλά σίγουρα δεν ήταν αφύσικο, ούτε ανήθικο. Οι συγκρούσεις εξουσίας έχουν πάντα νικητές και ηττημένους, τραύματα και θύματα.

Ούτως ή άλλως δεν υπήρχε ποτέ περίπτωση να παραδοθεί αμαχητί το αστικό δημοκρατικό σύστημα απλώς για να κάνει το χατίρι της Αριστεράς.

Πιο εντυπωσιακό όμως φαίνεται αν το εγγράψει κανείς στην ευρύτερη συγκυρία. Οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες βγήκαν από τον πόλεμο προσπαθώντας να εκσυγχρονίσουν και να νοικοκυρέψουν το πολιτικό τους σύστημα. Η Γαλλία και η Ιταλία υπήρξαν χαρακτηριστικά παραδείγματα.

Σε αντίθεση με την υπόλοιπη Δυτική Ευρώπη, μόνο στην Ελλάδα η Απελευθέρωση πήρε τη μορφή όχι της εθνικής ανασύνταξης αλλά μιας βίαιης κλωτσοπατινάδας για την εξουσία.

Και μονο στην Ελλαδα οι ηττημένοι θεωρούν ότι έχασαν όχι επειδή δεν τους ήθελε ο κόσμος αλλά επειδή… αντιστάθηκαν!

Λες δηλαδή κι η Αντισταση όφειλε για κάποιον ανεξήγητο λόγο να λειτουργεί σαν πασαπόρτι για συμμετοχή στην εξουσία ή (ακόμη χειρότερα) να εξασφαλίζει ολόκληρη την εξουσία, όπως στη Γιουγκοσλαβία του Τίτο.

Αλλά αυτά δεν πάνε μαζι. Κι ούτε χρειάζεται να ξανανοίξουμε τη συζήτηση.

Ο Γλέζος ήταν τότε πολύ νέος για να χρεωθεί δράσεις, αποφάσεις και πολιτικές που δεν περνούσαν από το χέρι του, ενδεχομένως ούτε από το μυαλό του.

Περισσότερο συμβόλισε την Αντίσταση στον ναζισμό κατεβάζοντας τη γερμανική σημαία από την Ακρόπολη, παρά προσωποποίησε την αναμέτρηση για την εξουσία. Ηταν κυρίως μια πράξη αγωνιστικής ανιδιοτέλειας και γι’ αυτό πήρε σύντομα έναν συμβολικό χαρακτήρα.

Θυμάμαι που κάποτε είχα ρωτήσει τον Χαρίλαο Φλωράκη:

– Μα, Καπετάνιε, η Αριστερά υπέστη συντριπτική ήττα. Είναι δυνατόν να μην έγιναν λάθη;

– Αμα αρχίσουμε την κουβέντα για τα λάθη, τελικά δεν θα μείνει τίποτα, μου απάντησε.

Η άποψη δεν είναι αβάσιμη. Αλλά υποθέτω ότι τώρα θα έχουν άπλετο χρόνο εκεί που βρίσκονται ο Φλωράκης και ο Γλέζος να το κουβεντιάσουν μεταξύ τους.