Ελευθερία και αυτοπειθαρχία

Το lockdown αποτελεί αναμφίβολα έναν δραστικό περιορισμό της ελευθερίας κίνησης και, γενικότερα, της συνταγματικής ελευθερίας. Ωστόσο πρόκειται για περιορισμό θεμιτό. Δεν είμαστε άσχετα με το πρόβλημα πρόσωπα, αλλά εν δυνάμει φορείς με ρεαλιστική πιθανότητα να τον μεταδώσουμε σε τρίτους. Περαιτέρω, έχουμε αυξημένη υποχρέωση αλληλεγγύης προς ιδιαίτερα ευπαθείς ομάδες που τελούν σε μείζονα κίνδυνο. Επίσης ο περιορισμός δεν είναι δυσανάλογος, καθώς οι λόγοι δημόσιας υγείας είναι παρόντες και επιτακτικοί. Κατά συνέπεια δεν τίθεται συνταγματικό ζήτημα.

Φυσικά, η έκταση του μέτρου, η χρονική διάρκεια, οι επιτρεπτές εξαιρέσεις αποτελούν ζητήματα που μπορούμε εν καιρώ να εξετάσουμε. Προς το παρόν, το κρίσιμο είναι ότι το μέτρο είναι προϊόν εισήγησης ειδικών εμπειρογνωμόνων στον τομέα της δημόσιας υγείας και ότι ακολουθείται πρακτική που ήδη υιοθετείται μετά λόγου σε πολλές άλλες χώρες. Σε δεύτερο χρόνο, είναι σημαντικό να διασφαλίσουμε ότι οι δίαυλοι επικοινωνίας, δημόσιου λόγου και προβληματισμού παραμένουν διάπλατα ανοιχτοί. Ο λόγος επιβολής του μέτρου είναι αποκλειστικά η δημόσια υγεία, και όχι άλλες παράμετροι δημόσιας τάξης. Επίσης είναι ζωτικό ως κοινωνία να μην εθιστούμε στην παθητικότητα και τον πανικό.

Προϋπόθεση όμως για μία κοινωνία να διατηρήσει ζώσα τη δυναμικότητα και τον πλουραλισμό της είναι η συνειδητοποίηση ότι η ελευθερία προϋποθέτει αυτοπειθαρχία. Είμαστε όλοι ίσοι ως φορείς ελευθερίας, και κατά τούτο αναγνωρίζουμε στον κάθε συνάνθρωπό μας ότι είναι και εκείνος φορέας θεμελιωδών ικανοτήτων και βασικών αναγκών και ότι, εν προκειμένω, μπορεί να καταστεί ιδιαίτερα ευάλωτος από τη δική μας αδιαφορία.

Ο Νίκος Παπασπύρου είναι επίκουρος καθηγητής Δημοσίου Δικαίου στη Νομική Σχολή του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών