Θάνατος

Το κυρίαρχο μοντέλο του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού το σκότωσε, λέει ο Αλέξης Τσίπρας, μαζί με χιλιάδες συνανθρώπους μας ο κορωνοϊός. Η Αριστερά, εξάλλου, δεν αφήνει ποτέ μια κρίση να πάει χαμένη, ρητορικά τουλάχιστον. Σε καθεμια – με πιο πρόσφατη την οικονομική που ξέσπασε το 2008 – προβλέπει τον θάνατο του καπιταλισμού. Εχουν περάσει μόλις πέντε χρόνια, π.χ., απ’ όταν θαυμαστές του ΣΥΡΙΖΑ ονειρεύονταν πως οι κόκκινες σημαίες του κι η αναμενόμενη τότε κρατικοποίηση των ελληνικών τραπεζών από εκείνον θα αναβίωναν – όπως έγραφαν – ένα όνειρο του 20ού αιώνα, την καταστροφή των αγορών από τα πάνω. Ολοι εντός ευρωπαϊκών συνόρων ξέρουν πια ότι τα νταούλια, που θα έκαναν τις αγορές να χορεύουν, αποδείχθηκαν μια ακόμη αριστερή αυταπάτη. Παρ’ όλα αυτά, η συζήτηση για το πώς επηρεάζει ήδη η πανδημία το καπιταλιστικό μοντέλο είναι μια συζήτηση που έχει βάση. Γιατί πράγματι πολλές σταθερές του αλλάζουν λόγω των έκτακτων συνθηκών. Εξ ου κι αλλού έχουν εκφράσει λιγότερο κατηγορηματικές από τον Τσίπρα εκτιμήσεις για το μέλλον του.

Αναστολή
Στη Μεγάλη Βρετανία, ας πούμε, ήδη κάποιοι υποστηρίζουν ότι τα οικονομικά μέτρα που πήρε η κυβέρνηση – όπως να δίνει εκείνη το 80% των μισθών των εργαζομένων που πλήττονται από την πανδημία, ποσοστό που θα μπορούσε να μεταφραστεί σε περίπου 4 δισ. στερλίνες ανά τρίμηνο – ανέστειλαν τον καπιταλισμό. Το επιχείρημα όσων μιλάνε για αναστολή συνοψίζεται στην παρατήρηση πως για πρώτη φορά μια συντηρητική βρετανική κυβέρνηση κρατικοποιεί επιτυχώς κλάδους του ιδιωτικού τομέα και το κάνει προκειμένου να μην τρομάξουν οι αγορές και οι επενδυτές. Για να μην υποθέσουν, δηλαδή, ότι το Ηνωμένο Βασίλειο δεν έχει πάρει στα σοβαρά την αντιμετώπιση των συνεπειών του ιού στην οικονομία. Δεδομένων των αναρίθμητων προφητειών για το τέλος του καπιταλισμού που δεν εκπληρώθηκαν από την εποχή του Μαρξ κι έπειτα – μια και το εν λόγω σύστημα, όπως επισημαίνουν ορισμένοι θεωρητικοί, έχει αποδείξει ότι γνωρίζει να προσαρμόζεται. Ή, σύμφωνα με άλλους, ταιριάζει με τη βαθιά ριζωμένη στις δυτικές κοινωνίες ατομικότητα –, η προσέγγιση περί αναστολής ακούγεται πιο λογική.