Το επόμενο βήμα {LF}του Ερντογάν

Μεταξύ 2003 και 2010 η Τουρκία εμφανιζόταν ως άγγελος ειρήνης και συνδιαλλαγής. Είναι ενδεικτικό ότι προσπαθούσε να διαμεσολαβήσει μεταξύ Ισραήλ και Συρίας, Αφγανιστάν και Πακιστάν, Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών ή των τριών εθνοτικών κομμάτων της Βοσνίας. Εκτοτε τα πράγματα άλλαξαν ριζικά. Ας δούμε τι γίνεται από τον Σεπτέμβριο του 2019.

Η Τουρκία εισέβαλε για τρίτη φορά στο έδαφος ανεξάρτητου κράτους, της Συρίας και κατέχει τμήμα του. Αποστέλλει κρυφά μισθοφόρους τζιχαντιστές, όπλα και στρατιωτική βοήθεια στη Λιβύη κατά ρητή παραβίαση των σχετικών ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Προχώρησε συνοδεία πολεμικών πλοίων στη διενέργεια γεωτρήσεων για την ανεύρεση υδρογονανθράκων στην ΑΟΖ ενός άλλου κράτους, της Κύπρου. Οριοθέτησε κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου (αλλά και της γεωγραφίας και λογικής) θαλάσσιες ζώνες που δεν της ανήκουν με το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Διαπιστώνουμε την απόλυτη επιλογή της ισχύος έναντι του διεθνούς δικαίου και της ειρηνικής επιλύσεως των διαφορών.

Οι τουρκικές επιλογές δεν είναι χωρίς συνέπειες. Ειδικά τις πρώτες ημέρες του Μαρτίου η Τουρκία υπέστη τρεις διαδοχικές ήττες. Η πρώτη αφορούσε στο μέτωπο της Συρίας. Ο Ερντογάν απειλούσε ότι «εάν δεν αποχωρήσουν οι σύροι στρατιώτες πίσω από τις γραμμές ανακωχής του 2018, θα αποχωρήσουν χωρίς τα κεφάλια τους». Κατά τη συνάντηση με τον Πούτιν στις 5 Μαρτίου υποχρεώθηκε να αποδεχθεί πλήρως τη νέα πραγματικότητα επί του συριακού εδάφους.

Η δεύτερη τουρκική ήττα έγινε το τριήμερο της Καθαράς Δευτέρας. Ο Ερντογάν, εκμεταλλευόμενος την καρναβαλική ραστώνη, θέλησε να γεμίσει την Ελλάδα με κάποιες δεκάδες χιλιάδες μετανάστες και πρόσφυγες. Η παρουσία τους θα δημιουργούσε σοβαρότατο πολιτικό πρόβλημα και θα αποσταθεροποιούσε τη χώρα. Παρά τον καλό σχεδιασμό, το σχέδιο απέτυχε παταγωδώς. Αυτό οδήγησε στην τρίτη ήττα του Ερντογάν. Επί χρόνια απειλούσε την ΕΕ ότι θα ανοίξει τις πύλες της χώρας του και θα πλημμυρίσει την Ευρώπη με πρόσφυγες. Η απειλή εξανεμίστηκε αφήνοντας την εντύπωση πασχαλινού βαρελότου.

Η επιλογή Ερντογάν να αποσταθεροποιήσει την Ελλάδα το τριήμερο της Καθαράς Δευτέρας στόχευε να στείλει ένα ηχηρότατο μήνυμα στην υπόλοιπη Ευρώπη για τις δυνατότητες του προσφυγικού υπερόπλου που διαθέτει και μπορεί να εξαπολύσει ανά πάσα στιγμή. Δεν πρέπει όμως να αντιμετωπίζεται απομονωμένη από τα ελληνοτουρκικά προβλήματα. Στην πραγματικότητα αποτελεί το δεύτερο ακραίο βήμα που έχει επιχειρήσει η Τουρκία έναντι της Ελλάδος τους τελευταίους μήνες. Το πρώτο ήταν η υπογραφή του τουρκολιβυκού μνημονίου.

Είναι σαφές ότι πλέον περιμένουμε το τρίτο βήμα. Ο Ερντογάν αναζητεί απεγνωσμένα μία νίκη στον στρατιωτικό τομέα για να τη δείξει στον λαό του. Προς το παρόν θα επιμείνει να διατρήσει τον  Εβρο με μετανάστες και πρόσφυγες. Βασικό χαρακτηριστικό του είναι ότι επιμένει στις αποφάσεις του με κάθε κόστος. Εχει επίσης επιστρέψει σε δοκιμασμένες πρακτικές του παρελθόντος: υπερπτήσεις, παραβιάσεις χωρικών υδάτων, αψιμαχίες με σκάφη του Λιμενικού. Στο πλαίσιο αυτό δείχνει να αποδέχεται την πιθανότητα θερμού επεισοδίου, εάν δεν το επιδιώκει κιόλας. Θα μείνει εκεί; Πιθανότατα όχι. Μάλλον θα επικεντρωθεί σε ενέργειες στην ανατολική Μεσόγειο τόσο προς την Κύπρο όσο και προς την Ελλάδα. Παράλληλα με τη συνάντηση με Μέρκελ, Μακρόν και ίσως Τζόνσον στην Κωνσταντινούπολη στις 17 Μαρτίου ο Ερντογάν προσπαθεί να περάσει το μήνυμα ότι μπορεί και διαπραγματεύεται απευθείας με τις μεγάλες χώρες της περιοχής. Οι υπόλοιπες είναι αναλώσιμες.

Ο Αγγελος Συρίγος είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής του Παντείου Πανεπιστημίου και βουλευτής της ΝΔ