Οι Συμπληγάδες

Η επίσκεψη του Ερντογάν στις Βρυξέλλες δεν αναμένεται να αλλάξει σημαντικά τις παραμέτρους του προβλήματος. Πρόκειται εξάλλου για μια ασυνήθιστη «επίσκεψη εργασίας». Η εργασία αυτή δεν προσδιορίζεται ενώ ταυτόχρονα το όλο πρόγραμμα της επίσκεψης είναι αόριστο. Η ευρωπαϊκή πλευρά, στη συνάντηση του Ζάγκρεμπ, κατηγόρησε την Τουρκία ότι εκμεταλλεύεται την απελπισία των προσφύγων για να επιτύχει εκβιαστικά πολιτικούς στόχους ενώ η τουρκική πλευρά επίμονα τονίζει ότι οι εξελίξεις στη Συρία μεγαλώνουν το προσφυγικό βάρος που επωμίζεται η χώρα κάνοντας επιτακτική την πολιτική (Συρία, Λιβύη κ.λπ.), αλλά και την οικονομική στήριξη της Aγκυρας. Το επαναλαμβανόμενο αίτημα της Aγκυρας για «βελτίωση» της συμφωνίας για το Προσφυγικό εκεί αναφέρεται.

Στην παρούσα συγκυρία, μέσα στις αβεβαιότητες που δημιουργεί η τουρκική εμπλοκή στη Συρία και στη Λιβύη, η Ευρωπαϊκή Ενωση πολύ δύσκολα θα μπορούσε να ανταποκριθεί στα τουρκικά αιτήματα. Στο οικονομικό πρώτα πεδίο όπου το Brexit και η συνακόλουθη δυσπραγία στην κατάρτιση προϋπολογισμού της Ενωσης περιορίζουν τις δυνατότητες και, δεύτερο, στο πολιτικό πεδίο όπου η ρευστότητα της κατάστασης επιβάλλει την αναβολή αποφάσεων μέχρι να προσδιοριστούν οι πραγματικές προθέσεις και δυνατότητες της κυβέρνησης Ερντογάν.

Από την άλλη πλευρά του Αιγαίου, η ελληνική πλευρά έχει ακόμα λιγότερα να περιμένει από την έκβαση των ευρωπαιο-τουρκικών διαπραγματεύσεων. Οι ως προς την Ελλάδα σταθερές έχουν στέρεα προσδιοριστεί και δεν υπάρχει η παραμικρή ένδειξη ότι θα μεταβληθούν. Από την πλευρά της Τουρκίας είναι σταθερή πολιτική επιδίωξη η ποικιλότροπη πίεση προς την Ελλάδα με τρόπο ώστε η τελευταία να υποχρεωθεί σε παραχωρήσεις στο Αιγαίο, στην Ανατολική Μεσόγειο, στην Κύπρο. Από την πλευρά της Ευρωπαϊκής Ενωσης αποτελεί αναντικατάστατη σταθερά η μετατροπή της Ελλάδας σε ζώνη εκτόνωσης των προσφυγικών πιέσεων κρατώντας παγιδευμένους εντός της ελληνικής επικράτειας όσους πρόσφυγες ή μετανάστες πετυχαίνουν να περάσουν σε αυτή. Τίποτε από τα δύο δεν πρόκειται να αλλάξει ούτε στις όποιες συναντήσεις των Βρυξελλών, είτε σε οποιαδήποτε ορατή εξέλιξη στο άμεσο μέλλον.

Τα παραπάνω σημαίνουν ότι η Ελλάδα θα συνεχίσει να αντιμετωπίζει μόνη της το προσφυγικό πρόβλημα και όλα όσα απορρέουν από αυτό. Θα συνεχίσει να προσπαθεί να στεγανοποιήσει τα ανατολικά της σύνορα προβαίνοντας σε απελπισμένες κινήσεις που από την εδώ πλευρά φαίνονται ίσως ως επική «προάσπιση του πάτριου εδάφους», από την πλευρά δε της Ευρώπης θα στιγματίζονται ολοένα και περισσότερο ως «απάνθρωπες πρακτικές». Θα συνεχίσει την προσπάθεια δημιουργίας αληθινών «πόλεων», κλειστών ή ανοικτών κέντρων υποδοχής ή κράτησης, πείτε τα όπως θέλετε, που θα δημιουργούν διαρκώς εντάσεις, συγκρούσεις όπως αυτές των νησιών και αδιέξοδα, οικονομικά, κοινωνικά, πολιτικά, εθνικά.

Ταυτόχρονα θα συνεχίσει να δέχεται αδιαμαρτύρητα το σφράγισμα των δυτικών συνόρων καταβάλλοντας αυτή και μόνο το βαρύ τίμημα της προστασίας της Ευρώπης και του – αλήθεια, πόσο υποκριτικός έχει γίνει ο κόσμος μας – αντίστοιχου «ευρωπαϊκού τρόπου ζωής». Δεν είναι ό,τι καλύτερο μπορεί να περιμένει κανείς.

Ο Γιώργος Μαργαρίτης είναι καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας στο ΑΠΘ