Οι νόμοι {LF}των συνόρων

Για την οικονομία της συζήτησης θα αφήσω στην άκρη την αντιδικία αν έχουμε να κάνουμε με «εισβολή», με «ασύμμετρη απειλή» ή με κάποιο «φυσιολογικό φαινόμενο».

Και θα υιοθετήσω την ηπιότερη διατύπωση του Αλ. Τσίπρα. Είμαστε αντιμέτωποι λοιπόν με μια «μαζική απόπειρα εισροής». Συνεπώς με μια οργανωμένη επιθετική ενέργεια.

Ερώτημα πρώτο. Ποιοι προσπαθούν να εισρεύσουν; Είναι κάποιοι πρόσφυγες που ικετεύουν καταφύγιο στη χώρα μας;

Καταρχήν δεν γνωρίζω να σοβεί κάποιος πόλεμος στην Ανατολική Θράκη ώστε οι άμαχοι πληθυσμοί, τα ανήμπορα κι απροστάτευτα θύματα των συγκρούσεων να τρέχουν να κρυφτούν στην αγκαλιά της πατρίδας μας.

Η κοντινότερη πολεμική σύγκρουση εξελίσσεται στη Συρία, σε 1.800 χλμ. απόσταση από τον Εβρο. Δεν το λες δίπλα!

Οι περισσότεροι από τους υποτιθέμενους ικέτες προέρχονται από το Αφγανιστάν (5.500 χλμ. από τον Εβρο), πολλοί από το Πακιστάν (4.400 χλμ. σε ευθεία γραμμή από το Ισλαμαμπάντ και χωρίς πολεμικές συγκρούσεις στο έδαφός του), αρκετοί από τη Σομαλία και το Κονγκό – χιλιάδες χιλιόμετρα από τον Εβρο…

Για να φτάσουν οι άνθρωποι αυτοί στους Κήπους έχουν διασχίσει τέσσερις, πέντε, έξι χώρες ο καθένας χωρίς να ζητήσουν άσυλο σε καμία.

Δεν φεύγουν για να γλιτώσουν από κάτι. Φεύγουν για να ζήσουν καλύτερα.

Απολύτως θεμιτό, αλλά αυτό δεν τους καθιστά πρόσφυγες, θύματα πολέμου και διωκόμενους. Ούτε η θεμιτή φιλοδοξία τους αποτελεί κάποια σχεδόν μηχανική μετακίνηση πληθυσμών. Θέλουν κι έρχονται. Λογικό είναι να έλθουν όσο θέλουμε κι εμείς.

Ερώτημα δεύτερο. Είναι απελπισμένοι; Το λέω διότι η απελπισία αποτελεί ακατανίκητη κι ανεξέλεγκτη ορμή. Δεν υπόκειται σε λογικές επεξεργασίες, ούτε μπορείς να την αντιμετωπίσεις με επιχειρήματα.

Μόνο που εδώ προκύπτει ότι η συντριπτική πλειονότητα των απελπισμένων ζει μάλλον αδιατάρακτα την απελπισία της εδώ και μερικά χρόνια στην Τουρκία.

Δεν πέρασαν τώρα τα τουρκικά σύνορα, ούτε συνέβη κάτι και τρέχουν να κρυφτούν. Η παρουσία τους στον Εβρο και η απόπειρα «μαζικής εισροής» δεν είναι μια πράξη συλλογικής ή προσωπικής απόγνωσης.

Οργανώθηκε μεθοδικά από το τουρκικό καθεστώς. Αυτοί τους έσπρωξαν, αυτοί τους υποσχέθηκαν, αυτοί τους μετέφεραν για να μπουκάρουν. Αυτοί τους μετέτρεψαν σε ανθρώπινο μοχλό πίεσης. Αυτοί τους μεταμόρφωσαν σε όπλο ενός εκβιασμού.

Και συνεπώς το ζήτημα δεν είναι πλέον το όπλο. Είναι ο εκβιασμός.

Ερώτημα τρίτο. Είναι όμως αναπόφευκτοι;

Εξ όσων γνωρίζω κανείς δεν έχει καταδικάσει την Ελλάδα και γενικότερα την Ευρώπη να δεχτούν δύο ή τρία ή τέσσερα εκατομμύρια (πού σταματάμε άραγε;) επίδοξων μεταναστών στο έδαφός τους.

Καταρχήν επειδή κανείς δεν έχει αποφασίσει κυρίαρχα ότι οι άνθρωποι αυτοί πρέπει ή οφείλουν να ενσωματωθούν στις κοινωνίες μας.

Η κυριαρχία μας (και η κυριαρχία των συλλογικών αποφάσεών μας…) ορίζεται ακριβώς από την ύπαρξη συνόρων και τον σεβασμό μιας τάξης δικαίου μέσα στα σύνορα αυτά. Αλλη μέθοδος δεν υπάρχει (Εμ. Μακρόν, ομιλία στην Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης, 1/10/2019).

Υστερα επειδή κανείς δεν ξέρει αν οι άνθρωποι αυτοί θέλουν ή αν μπορούν να ενσωματωθούν στις κοινωνίες μας. Για τους μουσουλμάνους μάλλον το αντίθετο έχει αποδειχτεί.

Εκεί άλλωστε πάσχει η περίφημη θεωρία Λιάκου ότι η Ελλάδα χρειάζεται ένα εκατομμύριο μετανάστες ακατέβατους. Οι άνθρωποι δεν είναι έπιπλα να γεμίζουμε το σαλόνι όταν λείπει ο καναπές.

Η ουσία δηλαδή είναι ότι εμείς δεν έχουμε αποφασίσει να αλλάξουμε εκείνο που είμαστε, αλλά ούτε μπορούμε να απαιτήσουμε να αλλάξουν εκείνοι για να γίνουν σαν κι εμάς.

Τι μένει, λοιπόν; «Η Τουρκία απέναντι» και οι νόμοι των συνόρων.

Να το πούμε ξανά και ξανά. Το πρόβλημα δεν είναι προσφυγικό, ούτε μεταναστευτικό, ούτε ανθρωπιστικό, ούτε πληθυσμιακό, ούτε οικονομικό, ούτε νομικό.

Το πρόβλημα είναι ότι έχουμε δίπλα μας μια χώρα που απειλεί για να εκφοβίσει και πιέζει για να εκβιάσει. Μια χώρα που πασχίζει με κάθε μέσο να επιβληθεί ως περιφερειακή δύναμη και να μετατρέψει τις γειτονικές της χώρες σε άβουλους δορυφόρους.

Δεν είχε πρόβλημα να μπουκάρει στο Ιράκ ή στη Συρία, ούτε να στείλει στρατό στη Λιβύη. Και μόνο αν ηττηθεί θα το σκεφτεί ξανά την επόμενη φορά που θα θελήσει να πουλήσει τσαμπουκά.

Από την εποχή του Μεσοπολέμου ξέρουμε ότι ο κατευνασμός τρέφει και δεν καταπραΰνει την όρεξη εκείνου που έχει ισχύ και βλέψεις επιβολής της ισχύος του.

Προφανώς κάθε λογικός και πολιτισμένος άνθρωπος θα ήθελε να λύνονται οι διαφορές μας με το διεθνές δίκαιο. Αλλά δεν βλέπω πολλούς τέτοιους γύρω μου.

Και στην περίπτωση αυτή πολύ φοβούμαι πως μόνο ένα δίκαιο μπορεί να επιβληθεί: οι νόμοι των συνόρων (*).

Διότι το σύνορο είναι εξ ορισμού ένα οριακό σημείο. Μια νοητή, αλλά και πραγματική γραμμή ανάμεσα σε κάτι και σε κάτι άλλο. Ανάμεσα σε δύο σαφήνειες, αλλά και σε δύο ασάφειες.

Ο ρόλος του είναι αυτός. Να ορίζει. Για να περιορίζει. Διαφορετικά δεν είναι σύνορο. Και γι’ αυτό τα σύνορα έχουν τους δικούς τους νόμους.

(*) Δανείζομαι την έκφραση από το ομότιτλο μυθιστόρημα του Χαβιέρ Θέρκας. Ενα αφήγημα για τα σύνορα μεταξύ νομιμότητας και παρανομίας, εφηβείας και ενηλικίωσης, έρωτα και φιλίας, πραγματικότητας και μύθου.

Javier Cercas, Les Lois de la Frontiere, Actes Sud, 2014, 411 σ. (πρωτότυπο στα ισπανικά: Les Leyes de la Frontera, Mondadori, Barcelona, 2012)