Το μεγάλο «ντιλ» της Μέρκελ

Η Ανγκελα Μέρκελ δεν φημίζεται για τις άμεσες αντιδράσεις της. Το αντίθετο μάλιστα. Αλλά στην περίπτωση της προσφυγικής κρίσης δεν δέχεται την κατηγορία ότι παραμένει θεατής. «Είχε σειρά τηλεφωνημάτων με τον τούρκο πρόεδρο Ερντογάν, τον έλληνα Πρωθυπουργό Μητσοτάκη, τον βούλγαρο πρωθυπουργό Μπορίσοφ, είναι σε στενή επαφή με την ηγεσία της ΕΕ» εξηγούσε στις αρχές της εβδομάδας ο εκπρόσωπός της Στέφεν Ζάιμπερτ. Την ίδια ώρα η Μέρκελ καταδίκαζε πολιτικά ως «απαράδεκτη» την κίνηση του Ερντογάν να ανοίξει τα σύνορα με την Ελλάδα και να στείλει στο «αδιέξοδο» τους πρόσφυγες. Το Προσφυγικό, μαζί με το λιβυκό ζήτημα, ήταν βασικό θέμα της επίσκεψης της Μέρκελ στην Τουρκία τον περασμένο Ιανουάριο την Τουρκία, τη δέκατη στη θητεία της στην καγκελαρία. Από το αποκορύφωμα της προσφυγικής κρίσης πριν από 5 χρόνια έβγαλε ένα δίδαγμα: «Το 2015 δεν πρέπει να επαναληφθεί». Πρωτοστάτησε τότε στην αντιμετώπιση της προσφυγικής κρίσης με τη συμφωνία ΕΕ – Τουρκίας, βάσει της οποίας η Τουρκία είχε αυτοδεσμευτεί να κρατήσει τους πρόσφυγες στο έδαφός της έναντι οικονομικής στήριξης από την ΕΕ. Επισήμως, η καγκελάριος και η κυβέρνηση του Βερολίνου θεωρούν ότι η συμφωνία συνεχίζει να είναι σε ισχύ, μολονότι ντε φάκτο έπαψε να ισχύει με την ανακοίνωση του Ερντογάν ότι τα σύνορα είναι ανοιχτά και τη μεταφορά προσφύγων και μεταναστών στα ελληνοτουρκικά σύνορα.

Και στη νέα όξυνση του Προσφυγικού, το μοντέλο αντιμετώπισης που ακολουθεί η Μέρκελ παραμένει το ίδιο: η ΕΕ δίνει τα λεφτά και η Τουρκία κρατάει τους πρόσφυγες στο έδαφός της. Μέχρι στιγμής, το βάρος πέφτει στη φύλαξη των χερσαίων συνόρων της Ελλάδας με την Τουρκία, των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ. Από το κόμμα της Μέρκελ έρχονται μαχητικές δηλώσεις συμπαράστασης. «Τα ελληνοτουρκικά σύνορα είναι αυτή τη στιγμή και γερμανικά εξωτερικά σύνορα» τονίζει ο Τόμας Στρομπλ, αντιπρόεδρος του CDU και υπουργός Εσωτερικών της Βάδης-Βυρτεμβέργης, ενώ υπόσχεται στήριξη με «ανθρωπιστική βοήθεια και αστυνομικούς» για την ενίσχυση της Frontex. Η Μέρκελ είχε υποσχεθεί στον Ερντογάν ενίσχυση της τουρκικής ακτοφυλακής.

Υδάτινο «αγκάθι». Ωστόσο, εάν στον Εβρο μπορεί η Ελλάδα να σφραγίσει τα χερσαία σύνορα, αυτό δεν μπορεί να γίνει στα θαλάσσια σύνορα στο Ανατολικό Αιγαίο. «Η προστασία των συνόρων χρειάζεται συνεργασία με τον εταίρο από την άλλη πλευρά των συνόρων, χωρίς αυτήν δεν υπάρχουν επιλογές», λέει στα «ΝΕΑ» ο Γκέραλντ Κνάους, του θινκ-τανκ «ESI», που ήταν ο «αρχιτέκτονας» της συμφωνίας ΕΕ – Τουρκίας του 2016. Μολονότι ήταν μία «κοινή δήλωση» και όχι δεσμευτική νομικά συμφωνία, εφαρμόστηκε και απέδωσε στη βασική στόχευση: μείωσε άμεσα και δραστικά τις ροές από τις τουρκικές ακτές στα ελληνικά νησιά μέχρι το φθινόπωρο του 2019.

Πέραν των ανέξοδων «ηχηρών μηνυμάτων» προς τον «σουλτάνο» της Αγκυρας, το «ντιλ» της Μέρκελ «λεφτά έναντι προσφύγων» ήταν η μόνη πρόταση που έγινε για την προσφυγική κρίση και απέδωσε στην πράξη. Ακούγονται και φωνές, όπως του χριστιανοκοινωνιστή Μάνφρεντ Βέμπερ, για οικονομικές κυρώσεις στην Τουρκία. Αλλά αυτές κρύβουν την ολιγωρία και την αδυναμία της ΕΕ να αξιοποιήσει την τελευταία πενταετία για να αναπτύξει ευρωπαϊκούς θεσμούς ασύλου και προστασίας των ευρωπαϊκών συνόρων. Κρύβουν, λέει ο Κνάους, και την «πολιτική μυωπία» της ΕΕ να μην προβλέψει ούτε ευρώ για την οικονομική στήριξη της Τουρκίας στον μεσοπρόθεσμο οικονομικό σχεδιασμό που συζητά σήμερα.

Η νέα όξυνση του Προσφυγικού συμπίπτει με τα γεωστρατηγικά παιχνίδια του Ερντογάν στη Συρία. Αλλά η εργαλειοποίηση των προσφύγων είναι για εσωτερική κατανάλωση στην Τουρκία. Ο Ερντογάν γνωρίζει ότι η ΕΕ δεν έχει νομιμοποίηση και δεν θα εμπλακεί στη ζώνη ασφαλείας που θέλει στη Βόρεια Συρία. Αυτό είναι δουλειά του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και το μπλοκάρει η Ρωσία.