Οι Ευρωπαίοι στα σύνορα

Ηταν χρήσιμη χθες η από αέρος ξενάγηση στα σύνορα κορυφαίων αξιωματούχων της Ευρωπαϊκής Ενωσης από τον έλληνα Πρωθυπουργό, Κυριάκο Μητσοτάκη. Ο Σαρλ Μισέλ, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ο Νταβίντ Σασόλι είχαν την ευκαιρία να δουν μια εικόνα πρωτοφανούς δυστυχίας: χιλιάδες ανθρώπους να συνωστίζονται στην ελληνοτουρκική μεθόριο, προσπαθώντας να περάσουν απέναντι. Στην Ευρώπη. Προσπαθώντας να περάσουν τα σύνορα.

Είναι μια εικόνα γεμάτη τραγικότητα. Στο παρελθόν, με άλλες περιρρέουσες πολιτικές αφορμές, την έχει περιγράψει κυρίως η τέχνη. Ο Θόδωρος Αγγελόπουλος, π.χ., στο «Μετέωρο βήμα του πελαργού», του 1991, στήνει την εξής σκηνή: ένας στρατιωτικός συνοδεύει τον ηλικιωμένο πρόσφυγα/πρωταγωνιστή Μαρτσέλο Μαστρογιάνι στα σύνορα. Στέκεται στη συνοριακή γραμμή με το πόδι υψωμένο, σαν πελαργός. «Αν κάνω ένα βήμα είμαι αλλού», λέει στον συνοδοιπόρο του.

Ο ποιητικός τρόπος του Αγγελόπουλου ήταν εναρμονισμένος με τις συναινετικές ιδέες κοινωνιών που έρχονταν αντιμέτωπες με την κατάρρευση του κομμουνισμού και την παγκοσμιοποίηση σαστισμένες. Η ποίηση και ο ουμανισμός ήταν γι’ αυτόν κορυφαίες αξίες – και ως τέτοιες τις προσλάμβαναν και οι θεατές του. Και τα σύνορα ήταν κάτι κακό. Ηταν ο αποκλεισμός, υποτίθεται από την ποίηση και τον ουμανισμό, από την ανοχή και την αλληλεγγύη. Από εμάς. Πολύ ποιητική ερμηνεία.

Αλλά ο ποιητικός τρόπος, παρά τον ουμανισμό, δεν είναι η πραγματικότητα αλλά μόνο μια καταχρηστική ερμηνεία της. Κατ’ αυτή την ερμηνεία, τα σύνορα είναι ένα τεχνητό όριο που χρειάζεται να πέσει υποτίθεται για να αδελφωθούμε όλοι οι άνθρωποι γύρω από τα πραγματικά προβλήματά μας, χωρίς πια να μένουμε χωρισμένοι λόγω καταγωγής, εθνικότητας, πολιτισμικής ταυτότητας, θρησκείας. Ηδη, οι Ευρωπαίοι θεωρούμε μεγάλη επιτυχία την κατάργηση των εσωτερικών συνόρων των χωρών μας. Και εξ αυτού, πιθανόν, πιστεύουμε ότι δεν πειράζει αν ατονήσουν και τα εξωτερικά.

Ομως, τα εξωτερικά σύνορα δεν είναι όπως τα εσωτερικά – και υπέρ της ύπαρξής τους συνηγορούν διάφοροι δημόσιοι διανοούμενοι, που συγκαταλέγονται στους πιστούς της προόδου. Ο γάλλος αριστερός διανοούμενος Ρεζίς Ντεμπρέ, π.χ., παλαιός συνοδοιπόρος του Τσε Γκεβάρα αλλά και σύμβουλος του Μιτεράν, είναι απομυθοποιητικός. Ο Ντεμπρέ, στο βιβλίο του «Εγκώμιο συνόρων» (Εστία, 2015), θεωρεί άκυρες τις θέσεις ότι η ανθρωπότητα «θα τα πήγαινε καλύτερα αν δεν υπήρχαν σύνορα» και ότι «δεν υπάρχουν όρια». Το πρόβλημα της ΕΕ, σημειώνει, έγκειται στο ότι δεν έχει ορίσει τα σύνορά της και στο ότι δεν έχει αντικειμενική αντίληψη ποιος είναι και ποιος δεν είναι Ευρωπαίος. Είναι δηλαδή και γεωγραφικό και πολιτισμικό.

Η Ευρώπη δεν είναι, απλώς, αλληλεγγύη και ετερότητα. Είναι και η παράδοση του χριστιανισμού, η μεταρρύθμιση, η βαθμιαία κατίσχυση της κοινωνίας των πολιτών επί του αυταρχικού Λεβιάθαν. Είναι ορθολογισμός, κράτος δικαίου, είναι και δημοκρατία. Είναι ο τόπος όπου επιτρέπεται η βεβήλωση και η βλασφημία. Ενα πολύπτυχο πολιτισμικό υβρίδιο ελευθερίας και κανόνων που την περιστέλλουν. Κι αυτόν τον τόπο έχουν δικαίωμα να τον υπερασπιστούν στα σύνορά τους οι ευρωπαίοι πολίτες. Γιατί είναι ο τόπος τους, το επίπεδο της ζωής τους, ο πολιτισμός τους. Είναι εδώ. Και η μαζική εισβολή ανθρώπων από αλλού έχει συνέπειες, οι οποίες ξεπερνούν την ουμανιστική ανάγνωση της ζωής.

Απ’ αυτή την άποψη, ήταν ιδιαιτέρως επιμορφωτική η ξενάγηση των αξιωματούχων της ΕΕ στα εξωτερικά σύνορα της Ευρώπης και εύλογη η πολιτική υποστήριξη προς την Ελλάδα σε αυτή τη δύσκολη φάση στο Μεταναστευτικό και στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.

Η εμφάνιση της Τροχαίας

Προχθές το βράδυ, την ώρα της μεγάλης επιστροφής των εκδρομέων από την επαρχία, η Τροχαία βγήκε στους αυτοκινητοδρόμους, όπου κυρίως σταματούσε όσους έξυπνους παραβίαζαν τη ΛΕΑ, τη Λωρίδα Εκτακτης Ανάγκης. Για την αντικοινωνική αυτή συμπεριφορά πολλών οδηγών η Τροχαία πήρε πινακίδες κυκλοφορίας και μοίρασε πρόστιμα.

Είναι από τις ελάχιστες φορές που στους δρόμους η εποπτική Αρχή της κυκλοφορίας έκανε σε τόσο μεγάλη έκταση τη δουλειά της. Οχι επειδή τιμώρησε κάποιους επιπόλαιους και κοινωνικά ασυνείδητους. Αλλά κυρίως επειδή έδειξε ότι είναι παρούσα και διατεθειμένη να κάνει τη δουλειά της. Και να επιβάλει, αν δεν γίνεται αλλιώς, το άνοιγμα της ΛΕΑ για αυτό που προορίζεται: για τη σύντομη διέλευση ασθενοφόρων σε περιπτώσεις ανάγκης.

Προφανώς, η αστυνόμευση των εθνικών οδών πρέπει να συνεχίζεται για αρκετό καιρό και σε επόμενες μεγάλες εξόδους. Αναφορικά με την οδηγική συμπεριφορά, τίποτα δεν μπορεί να είναι αποσπασματικό. Μάλιστα, η εποπτεία της Τροχαίας χρειάζεται να διευρυνθεί. Υπάρχουν κι άλλες σοβαρές παραβάσεις που δημιουργούν προβλήματα: η επικίνδυνη οδήγηση, η οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ, η άρνηση χρήσης ζώνης, η παραβίαση κόκκινων σηματοδοτών…

Η Ελλάδα έχει πληρώσει στην άσφαλτο ακριβό τίμημα του εξαιρετισμού των ελλήνων οδηγών. Είναι ώρα και αυτό να αλλάξει. Και πάντα σημαντικός είναι ο ρόλος της αστυνόμευσης.