Ροντρίγκο

Ο Ροντρίγκο Φονσέκα είναι ένας από τους πιο αξιόλογους και καλούς ξένους συναδέλφους που έχω γνωρίσει κατά τη διάρκεια όλων αυτών των χρόνων που παρακολουθώ τα μεγάλα ευρωπαϊκά φεστιβάλ κινηματογράφου του εξωτερικού. Πάντα χαμογελαστός και με έναν καλό λόγο, με ενδιαφέρον για εμένα προσωπικά αλλά και για τη χώρα μου γενικότερα, είναι πρότυπο ευγένειας και συναδελφοσύνης, έτοιμος να με βοηθήσει ανά πάσα στιγμή και για το οτιδήποτε.

Ο Ροντρίγκο είναι Βραζιλιάνος και εργάζεται σε ένα από τα μεγαλύτερα εκδοτικά συγκροτήματα της πατρίδας του, το Rede Global. Eίναι, επίσης, ένας νέος άνθρωπος παθιασμένος με τον κινηματογράφο για τον οποίο γνωρίζει πολύ περισσότερα απ’ όσα γνωρίζουν πολλοί στην ηλικία του. Και δεν σταματά να ερευνά όλο και περισσότερο το κινηματογραφικό παρελθόν ατενίζοντας συγχρόνως προς το κινηματογραφικό μέλλον – όπως, κατά τη γνώμη μου, οφείλει να κάνει οποιοσδήποτε ασχολείται με επαγγελματική ευσυνειδησία με τον κινηματογράφο.

Για παράδειγμα, ο Ροντρίγκο είναι ίσως ο μεγαλύτερος θαυμαστής στον κόσμο των έργων του Κώστα Ζάπα, του οποίου το αβανγκάρντ σκηνοθετικό ύφος (σε ταινίες όπως «Μικρές ελευθερίες», «Η ανταρσία της Κόκκινης Μαρίας»), πέρα από το ότι είναι σχεδόν άγνωστο στην Ελλάδα, δεν είναι και τόσο προσιτό στον πολύ κόσμο. Ομως ο Ζάπας έχει αποκτήσει έναν σκληρό πυρήνα φαν κλαμπ, γι’ αυτό και ο Ροντρίγκο πανευτυχής μού είπε «επιτέλους θα δούμε τον Φρανκενστάιν του Ζάπα». Γιατί όντως η τελευταία ταινία του σκηνοθέτη έχει πια ολοκληρωθεί και βρει διανομή στο εξωτερικό. Ο συνάδελφός μου το είπε πριν από μερικές ημέρες όταν τον συνάντησα και πάλι στο Βερολίνο, όπου τις τελευταίες ημέρες βρίσκομαι για την κάλυψη του 70ού Φεστιβάλ.

Ομως ένας ακόμη λόγος για τον οποίο αποφάσισα να αφιερώσω μερικές γραμμές στον Ροντρίγκο Φονσέκα είναι ένας άλλος Κώστας, επίσης σκηνοθέτης, ο Κώστας Γαβράς. Ο Ροντρίγκο τού πήρε προσφάτως συνέντευξη με αφορμή την ταινία του «Ενήλικοι στην αίθουσα» και του ζήτησε να τη βιντεογραφήσει, κάτι που ο Γαβράς – όπως θα περίμενε κανείς – πολύ ευχαρίστως δέχθηκε να γίνει.

Στόχος του δημοσιογράφου είναι να κάνει κάτι σαν μια μικρού μήκους ταινία, θέμα της οποίας θα είναι ο έλληνας σκηνοθέτης, και το μικρό αυτό ταινιάκι θα φτιαχτεί για καθαρά δημοσιογραφικούς σκοπούς και θα ενταχθεί σε μια σειρά συνεντεύξεων που ο Ροντρίγκο ετοιμάζει για ένα διαδικτυακό κανάλι. Ενδιαφέρον όμως έχει και το στοιχείο αρχαίας τραγωδίας που ο συνάδελφος θέλει να προσδώσει στην ταινία του – το πώς ακριβώς αυτό θα γίνει δεν μπορώ να το ξέρω, αλλά ο Ροντρίγκο μού έδειξε ένα κείμενο γραμμένο στα ελληνικά: «Ξέρω ότι υποφέρετε όλοι, αλλά σας διαβεβαιώνω ότι η ταλαιπωρία σας δεν ξεπερνά τη δική μου. Ο καθένας από εσάς υποφέρει μόνο από τον δικό του πόνο. Η λάσπη μου κλαίει ταυτόχρονα για την πόλη, για τον εαυτό μου και για όλους εσάς».

Από πέρυσι τον Σεπτέμβριο όταν η ταινία του Κώστα Γαβρά προβλήθηκε στο Φεστιβάλ Βενετίας και έχοντας μιλήσει με συναδέλφους του εξωτερικού έλεγα ότι πολύς κόσμος εκτός Ελλάδας δεν είναι απαραίτητο ότι θα εκλάβει τους «Ενήλικους στην αίθουσα» έτσι όπως θα την εκλάβουν οι περισσότεροι Ελληνες (όπως και την εξέλαβαν). Από τη μια πλευρά είναι φυσικό διότι εμείς στην Ελλάδα έχουμε ζήσει από πρώτο χέρι το μαρτύριο εκείνης της περιόδου, οπότε δεν δεχόμαστε μύγα στο σπαθί μας. Ομως μια ταινία δεν παύει να είναι μια ταινία και πολλοί άνθρωποι, όπως ο Ροντρίγκο, πίστεψαν ότι αυτό στο οποίο ο σκηνοθέτης της στόχευε ήταν να παρουσιάσει μια χώρα πιασμένη στη φάκα, από την οποία δεν μπορούσε να ξεφύγει, ένα αδιέξοδο. Δεν έδωσαν σημασία στη χρονική στιγμή που ο Γαβράς επέλεξε να το κάνει, ούτε και στο «λάθος» βιβλίο που χρησιμοποίησε ως βάση του.

Να λοιπόν πώς ένας βραζιλιάνος δημοσιογράφος προσεγγίζει τον ελληνικό κινηματογράφο, τους έλληνες κινηματογραφιστές και γενικότερα τον ελληνικό πολιτισμό. Ισως να αποτελεί εξαίρεση, και μάλλον αυτό συμβαίνει, όμως τέτοιες εξαιρέσεις κάνουν τη διαφορά και ίσως μας κάνουν να σκεφτόμαστε τα πράγματα πολύ πιο βαθιά από την επιφάνειά τους.