Το μεγάλο στοίχημα

Το 2015, η Ευρωπαϊκή Ενωση υιοθέτησε επίσημα τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ, θέτοντας η ίδια συγκεκριμένους στόχους επίτευξης μέχρι το 2030. Οι 17 στόχοι του ΟΗΕ που υιοθέτησε η Ευρωπαϊκή Ενωση (κατ’ επέκταση και η Ελλάδα) εμπεριέχουν τόσο ποσοτικά στοιχεία ανάπτυξης με την παραδοσιακή έννοια του όρου όσο και ποιοτικά στοιχεία περιβαλλοντικής βιωσιμότητας, με κομβικούς στόχους την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης και της απώλειας βιοποικιλότητας, αλλά και κοινωνικής ανάπτυξης, όπως είναι η μείωση των ανισοτήτων και της φτώχειας και η πρόσβαση στην αγορά εργασίας.

Επομένως, σε αντίθεση με μια στενή και επιφανειακή αντίληψη της οικονομικής ανάπτυξης, η οποία συνήθως περιορίζεται στην εξέλιξη του ΑΕΠ, οι Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης βασίζονται σε μια ολιστική προσέγγιση που λαμβάνει υπόψη την ευρύτερη ευημερία των κοινωνιών καθώς και του φυσικού κεφαλαίου από το οποίο εξαρτώνται πλήρως η κοινωνική και η οικονομική ευημερία.

Μέχρι στιγμής, η επίδοση της Ελλάδας είναι αποκαρδιωτική. Κατά την ανεξάρτητη ποσοτική αξιολόγηση των οργανισμών SDSN και IIEP του 2019, η χώρα μας κατατάσσεται στην 25η θέση μεταξύ των 28 χωρών της ΕΕ ως προς την πρόοδο επίτευξης των στόχων. Σε ό,τι αφορά ιδιαίτερα τους περιβαλλοντικούς στόχους, είναι αξιοσημείωτο πως η Ελλάδα χαρακτηρίζεται, μεταξύ άλλων, από εξαιρετικά χαμηλή κυκλική χρήση υλών (1,3%), εξαιρετικά χαμηλό ποσοστό ανακύκλωσης δημοτικών αποβλήτων (18,9%), υψηλές εκπομπές διοξειδίου του θείου από την παραγωγή (45,3 kg κατά κεφαλήν), υψηλό αποτύπωμα παραγωγής αζώτου (56,9 k κατά κεφαλήν), αλιευτικά αποθέματα σε υπερεκμετάλλευση ή κατάρρευση ανά ΑΟΖ (48,6%, με τάση επιδείνωσης), και κατά κεφαλήν εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου 6,8 t ανά κάτοικο, με τάση αύξησης. Σε ό,τι αφορά την προστασία της βιοποικιλότητας, η Ελλάδα κατατάσσεται τρίτη από το τέλος της λίστας των 28 κρατών-μελών της ΕΕ, με βάση έναν δείκτη που αφορά τον συνολικό κίνδυνο εξαφάνισης ειδών που βρίσκονται στον κατάλογο IUCN Red List of Threatened Species.

Ταυτόχρονα, η Ελλάδα παρουσιάζει εξαιρετικά φτωχές επιδόσεις σε δείκτες κοινωνικής ανάπτυξης, όπως είναι το ποσοστό φτωχών ανθρώπων που ζουν με λιγότερα από 5,50 δολάρια / μέρα, το ποσοστό μακροχρόνιας ανεργίας, το ποσοστό γυναικών σε θέσεις διοίκησης (9,1%, με πτωτική τάση), καθώς και το ποσοστό ενεργειακής φτώχειας (22,7%).

Είναι σαφές πως η αντιστροφή αυτών των τάσεων απαιτεί ολιστικές και καινοτόμες τοπικές, περιφερειακές και εθνικές παρεμβάσεις, οι οποίες να εισάγουν στόχους και κριτήρια βιώσιμης ανάπτυξης σε όλο τα φάσμα του σχεδιασμού και της εφαρμογής πολιτικών, σε αντίθεση με τις υφιστάμενες αποσπασματικές προσεγγίσεις οι οποίες, πολύ συχνά, βασίζονται σε μια εξαιρετικά στενή αντίληψη της οικονομικής ευημερίας.

Ιδίως σε ό,τι αφορά στρατηγικές σε επίπεδο δήμων και περιφερειών, υπάρχουν πολλά διεθνή παραδείγματα τα οποία θα μπορούσαν να αποτελέσουν μια χρήσιμη αφετηρία για τον σχεδιασμό καινοτόμων δράσεων. Για παράδειγμα, ο δήμος της Βαρκελώνης κήρυξε πρόσφατα την κλιματική έκτακτη ανάγκη (climate emergency), αναπτύσσοντας παράλληλα μια ολιστική στρατηγική με άξονα τις καθαρές μεταφορές, την καθαρή ενέργεια, την κυκλική οικονομία και την περιβαλλοντική αποκατάσταση του χερσαίου και παράκτιου χώρου.

Ο Ολιβιέ Βαρδακούλιας είναι οικονομολόγος, υπεύθυνος Οικονομικών Πολιτικών WWF Ελλάς