Ταινίες και πολιτική

Δεν είμαι τεχνοκριτικός, η γνώμη μου είναι γνώμη ενός απλού πολίτη-θεατή. Τα «Παράσιτα» είναι πράγματι μια εξαιρετική ταινία, όπως είναι και ο «Τζόκερ» (ιδίως η ερμηνεία από τον Φίνιξ). Ως τέτοιες συγκέντρωσαν τα κυριότερα βραβεία Οσκαρ. Περίμενα πάντως τη βράβευση της – εξαιρετικής κατά τη γνώμη μου – ταινίας «1917» αν και ένιωθα φεύγοντας ότι είχα φάει γροθιά στο στομάχι.

Και βέβαια η βράβευση αφορά στην σκηνοθεσία, την εικόνα, την πλοκή, τις ερμηνείες κ.λπ. Υπάρχει όμως και ένα «πολιτικό και κοινωνικό» υπόβαθρο. Ενα υπόβαθρο που πιστεύω είναι συγγενικό και στα «Παράσιτα» και στον «Τζόκερ». Και αυτό το υπόβαθρο, κατά τη γνώμη μου, είναι επικίνδυνο αν θεωρηθούν οι ταινίες παραδείγματα. Μάλιστα σε απόλυτη αντίθεση με το «1917».

Το κοινωνικό υπόβαθρο είναι η αντίθεση των «κάτω» προς τους «πάνω», είναι οι μη προνομιούχοι που ζουν στην αθλιότητα ενάντια στους προνομιούχους που χαίρονται τα προνόμιά τους και αδιαφορούν για τις άθλιες συνθήκες ζωής των μη προνομιούχων, τις οποίες μάλιστα επιτείνουν. Πράγματι τελευταία αναδύεται ως μείζον πρόβλημα αυτό του κοινωνικού αποκλεισμού, της ακραίας περιθωριοποίησης τμημάτων του πληθυσμού αλλά και μεμονωμένων ατόμων. Αυτή είναι η κοινωνική εικόνα που αναδεικνύεται εναργώς μέσα από τις ταινίες.

Ομως εδώ δεν έχουμε ταινίες «αριστερού υποδείγματος». Δεν εξεγείρονται και επαναστατούν αυτοί/ές που πουλούν την εργατική τους δύναμη ενάντια στους εκμεταλλευτές τους που καρπώνονται την υπεραξία. Εδώ το «υπόδειγμα» είναι η άναρχη αντίδραση των από κάτω, με τις δολοφονίες ως μέθοδο. Δεν είναι η οργάνωση του αγώνα, «η ταξική πάλη». Γι’ αυτό μού φαίνεται ότι αυτή η αντίδραση των «λούμπεν», στον βαθμό που μπορεί να εκληφθεί ως υπόδειγμα, κάθε άλλο παρά αριστερή ή προοδευτική είναι. Αντίθετα, είναι λαϊκίστικο έως φασιστικό υπόδειγμα. Υπόδειγμα που δεν οδηγεί πουθενά, έστω και αν παραβλέψει κανείς τις – καλλιτεχνική αδεία – υπερβολές του. Είναι η τυφλή αντίδραση στο «σύστημα», ο «αντισυστημισμός» που ένωσε εδώ πριν από λίγα χρόνια την άνω και κάτω πλατεία, δηλαδή φασίστες και «αριστερούς», αυτός που έφερε τον (πάμπλουτο κατά τα άλλα) Τραμπ στην εξουσία των ΗΠΑ και άλλα.

Οι ταινίες βραβεύονται για την καλλιτεχνική τους αξία. Και ως τέτοιες καλώς βραβεύτηκαν και τα «Παράσιτα» και ο «Τζόκερ». Οι ταινίες όμως, ενίοτε, επηρεάζουν συνειδήσεις και συμπεριφορές. Ελπίζω οι θεατές αυτών των ταινιών να μην επηρεαστούν από αυτές ή, αν επηρεαστούν, αυτό να ‘ναι προς την κατεύθυνση της κοινωνικής αλληλεγγύης, της βελτίωσης των συνθηκών διαβίωσης των λιγότερο ευνοημένων τμημάτων του πληθυσμού. Αλλωστε είμαστε σε μια εποχή που έχει αφήσει πίσω της – τουλάχιστον στην Ευρώπη – παλαιότερα χρόνια αγρίου καπιταλισμού. Εχει μεσολαβήσει η σοσιαλδημοκρατία, υπάρχει, πιστεύω, κοινωνική συνείδηση που, μακάρι, να ενταθεί κι άλλο. Και να αντιμετωπιστεί με κατάλληλες πολιτικές κοινωνικής αλληλεγγύης η αναδυόμενη περιθωριοποίηση.

O Σπύρος Καβουνίδης είναι δρ πολιτικός μηχανικός