Κουκάκι, Εξάρχεια, Χάρλεμ, Βερολίνο

Το τελευταίο διάστημα ακούμε όλο και πιο συχνά περιπτώσεις ανθρώπων που αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τη μισθωμένη κατοικία τους και δεν μπορούν να βρουν άλλη στις περιοχές στις οποίες θα ήθελαν και θα τους εξυπηρετούσε να ζήσουν. Οι αιτίες συνήθως είναι ότι τα ενοίκια αυξάνονται κατακόρυφα σε λαϊκές γειτονιές, ότι όλο και περισσότεροι ιδιοκτήτες επιθυμούν να διαθέσουν τα ακίνητά τους για βραχυπρόθεσμη μίσθωση κι ότι επενδυτές αγοράζουν ακίνητα για μακροχρόνια ακριβή μίσθωση. Υπάρχει η άποψη, αυτή που αναφέρεται ως φιλελεύθερη, που λέει ότι ο ιδιοκτήτης δικαιούται να διαχειρίζεται την περιουσία του χωρίς παρεμβάσεις κι υπάρχει κι η άποψη που επικράτησε στο Βερολίνο, όπου η κυβέρνηση του κρατιδίου αποφάσισε να παγώσει τις τιμές των ενοικίων για πέντε χρόνια, προκειμένου να ανακόψει τον εξευγενισμό. Ο εξευγενισμός, στο πεδίο της πολεοδομίας, είναι το φαινόμενο απότομης αναβάθμισης μιας περιοχής, που έχει ως αποτέλεσμα να εξαναγκάζονται σε διωγμό οι κάτοικοι κι οι τοπικοί επιχειρηματίες της.

Το πρόβλημα με τον φιλελευθερισμό είναι πως, όπως όλες οι σπουδαίες ιδέες στην ιστορία της ανθρωπότητας, κακοποιείται. Κι αυτό γιατί προκειμένου να λειτουργεί το ιδεατό σχήμα της δικαιοσύνης της ελεύθερης αγοράς, πρέπει να υπάρχουν και κάποιες προϋποθέσεις οικονομικής ελευθερίας. Η αναγκαστική μετακόμιση από μια περιοχή σε μια άλλη, διαταράσσει τη ζωή του ατόμου και δύναται να επιφέρει ένα κόστος, όχι απλώς οικονομικό, αλλά προσωπικό, κοινωνικό, επαγγελματικό κ.ο.κ. Η κατοικία, δηλαδή, δεν είναι αγαθό σαν έναν καφέ ή ένα αφρόλουτρο, που ο καταναλωτής σε ένα σύγχρονο αστικό περιβάλλον διαθέτει επιλογές λόγω του ανταγωνισμού, χωρίς να υφίσταται κόστος μεγαλύτερο από π.χ. τη μετάβαση από τον εσπρέσο στον φίλτρου.

Επιπλέον, οι μεταβατικές περίοδοι σε τέτοιου είδους αλλαγές στην οικονομία δεν είναι σύντομες και έχουν κόστος σε επίπεδο κοινωνιών, επιφέροντας μεταβολές στην αγορά εργασίας, την οικονομική ανάπτυξη, το περιβάλλον, την πολιτική κ.ά. Ακόμη κι οι χρυσοί θεωρητικοί του φιλελευθερισμού δεν αγνοούσαν την αξιολόγηση των εξωτερικοτήτων. Πιθανόν, βέβαια, να είμαστε ακόμη πολύ μακριά από μια συζήτηση στην Ελλάδα σαν αυτή που γίνεται στο Βερολίνο. Αλλά καλό θα είναι τουλάχιστον, αν συνεχιστεί το φαινόμενο αυτό, να μην εκπλαγούμε αν μας προκύψει.