Δύσκολοι αποχαιρετισμοί

Η ώρα έφτασε. Οι ευρωβουλευτές τους μάζεψαν τα πράγματα από τα γραφεία τους στις Βρυξέλλες. Τα μικρόφωνα του Ηνωμένου Βασιλείου έκλεισαν για τελευταία φορά. Η τελική συμφωνία ψηφίστηκε με μεγάλη πλειοψηφία. Η εικόνα που έμεινε, όμως, αυτή που παίχτηκε στα δίκτυα όλης της Ευρώπης, δεν ήταν το σημαιάκι του Νάιτζελ Φάρατζ, ούτε οι ατέλειωτες διαπραγματεύσεις μεταξύ Λονδίνου και Βρυξελλών για την εμπορική συμφωνία. Ηταν ο Ρόμπερτ Μπερνς και το σκωτσέζικο τραγουδάκι της Πρωτοχρονιάς, η ανθρώπινη αλυσίδα μέσα στην αίθουσα της Ολομέλειας. Ενδεικτικό πως οι σωστοί, οι δύσκολοι αποχαιρετισμοί οφείλουν να αγγίξουν ένα κάποιο όριο γραφικότητας.

Στους ίδιους δρόμους περπατήσαμε, στο Λονδίνο, στο Παρίσι ή στην Αθήνα. Ο «παλιός καλός καιρός» περιλαμβάνει δύο Παγκοσμίους Πολέμους: ήταν οι Βρετανοί, το είπε και ο Φερχόφστατ, που υπερασπίστηκαν τους «ηπειρωτικούς» φίλους τους. Και αυτοί οι φίλοι, με τη σειρά τους, όταν οι εποχές των αυτοκρατοριών πέρασαν, τους πήραν από το χέρι και τους έκαναν στρατηγικό εταίρο. Αναπόσπαστο κομμάτι μιας Ευρώπης που έψαχνε να κάνει το δικό της άλμα στο μέλλον. Πολλές φορές ήπιαμε μαζί, πότε κέρασαν εκείνοι και πότε εμείς. Οι Βρετανοί που ήρθαν διακοπές εδώ ορκίζονται στις παραλίες και στο ουζάκι. Οι φοιτητές που έμειναν εκεί για να δουλέψουν ξεκίνησαν να πίνουν τσάι το απόγευμα. Ή, τουλάχιστον, μια μπίρα μετά τη δουλειά.

Οι ανθρώπινες αλυσίδες δεν σπάνε από μια υπογραφή. Ούτε από ένα δημοψήφισμα. Η Ευρώπη δεν είναι η ίδια με αυτή που ήταν. Και έχει να αντιμετωπίσει μια απειλή που, σε επίπεδο εικόνας, αντιμετωπίζεται μόνο με τραγουδάκια της Πρωτοχρονιάς. Και, βέβαια, με τη μνήμη. Τη συλλογική, την ευρωπαϊκή – αυτή που, κάπου στην πορεία, χάσαμε και στην Ελλάδα και στη Βρετανία.

Είχαν δίκιο όσοι στις Βρυξέλλες αποχαιρέτησαν τους Βρετανούς όχι με «αντίο», αλλά με «εις το επανιδείν». Αυτό θα θέλαμε να έλεγαν και σε εμάς, αν τα πράγματα είχαν πάει αλλιώς. Φτάσαμε, το ξέρουμε καλά πια, πολύ κοντά στη θέση τους.