Η Βραζιλία στο χείλος του αυταρχισμού

Δεν συμβαίνει συχνά, ένα δίωρο ντοκιμαντέρ στην πορτογαλική γλώσσα για την πολιτική στη Βραζιλία, σκηνοθετημένο από βραζιλιάνο κινηματογραφιστή να προτείνεται για Οσκαρ. Ομως τη Δευτέρα, το φιλμ της Πέτρα Κόστα «Το χείλος της Δημοκρατίας» διαγωνίζεται για το καλύτερο ντοκιμαντέρ του 2019. Οπως δείχνει και ο τίτλος, η ταινία αποτελεί μια προειδοποίηση για τις πολλαπλές απειλές προς τις δημοκρατικές αξίες και θεσμούς στην έκτη πολυπληθέστερη χώρα του κόσμου. Οτι η βραζιλιάνικη δημοκρατία απειλείται από τον ακροδεξιό πρόεδρο Ζαΐ Μπολσονάρο είναι κάτι που έχει γραφεί εκτενώς. Ομως η ταινία της Κόστα δείχνει ξεκάθαρα ότι ο Μπολσονάρο δεν ήρθε από το πουθενά. Οπως ισχύει για την εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ στις ΗΠΑ και το Brexit, οι συνθήκες που οδήγησαν στο τραυματικό γεγονός προετοιμάζονταν χρόνια πριν. Το ντοκιμαντέρ αφιερώνει μόλις λίγα λεπτά στο τέλος για την άνοδο του Μπολσονάρο, ως αποτέλεσμα όλων των γεγονότων που έχει καταγράψει νωρίτερα.

Η παραπομπή και καταδίκη της προέδρου Ντίλμα Ρουσέφ το 2016 που οδήγησαν στη φυλάκιση του πρώην προέδρου Λούλα ντα Σίλβα, ο οποίος προηγείται στις δημοσκοπήσεις για τις εκλογές του 2018, το μεγάλο σκάνδαλο με τις μίζες, η διαρροή τεράστιου αρχείου μυστικών συζητήσεων των εισαγγελέων της υπόθεσης, που είχε ως αποτέλεσμα την απελευθέρωση του Λούλα τον περασμένο Νοέμβριο. Ολα αυτά οδήγησαν στην εκλογή Μπολσονάρο και την άνοδο της βραζιλιάνικης Ακροδεξιάς – και ήταν ορατά πολλά χρόνια πριν. Η ταινία καταγγέλλει ότι η δικαστική εξουσία χρησιμοποιήθηκε για πολιτικούς σκοπούς.

Αλλά πέραν των πολιτικών γεγονότων η υποψηφιότητα της ταινίας της Κόστα είναι σημαντική εξέλιξη για τη βραζιλιάνικη δημοκρατία. Και έρχεται σε μια στιγμή κατά την οποία δέχονται επίθεση η ελευθερία του Τύπου, οι δημοκρατικές αξίες και η καλλιτεχνική έκφραση.