Απαγορευμένες λέξεις

Θα ακουστεί σαν να κομίζει κανείς κοινοτοπία σε συνέδριο αναλυτών, την ώρα που διυλίζουν τους ορισμούς και κολακεύουν την αυτοαναφορικότητά τους. Αλλά, όντως, στην πολιτική υπάρχουν πράγματα που λέγονται και δεν γίνονται, όπως και πράγματα που γίνονται αλλά δεν λέγονται. Το ακόμη πιο συναρπαστικό με τέτοιους περιορισμούς είναι οι λέξεις που δεν λέγονται. Οπως η Αυτού Απειλή, ο φιλελευθερισμός. Αρκεί η επίκλησή του και μόνο για να προκληθεί ταραχή στο πολιτικό στράτευμα, αμυντικά ριφλέξ που συναγωνίζονται τα παβλοφικά, ετερόκλητες συμμαχίες για να αντιμετωπιστεί ο κοινός εχθρός. Στο λεξιλόγιο της πολιτικής ανάλυσης δύσκολα εντοπίζεται άλλος όρος που κουβαλά τόσο φορτισμένο περιεχόμενο (ακόμη και ο «λαϊκισμός» έχει κερδίσει κατά περιόδους τους νάρκισσους που τού αξίζουν). Ειδικά στην Ελλάδα κερδίζει τη θέση της απαγορευμένης λέξης: ο φιλελευθερισμός για την εγχώρια πολιτική σκηνή είναι ό,τι και ο φεντεραλισμός για τη γαλλική («the F word»). Από μια άποψη, οι αποχρώσεις του διέφευγαν πάντοτε μεταξύ της Κεντροαριστεράς ή της προοδευτικής παράταξης.

Γι’ αυτό και η αναφορά της έννοιας – μαζί με τον επιθετικό προσδιορισμό «πολιτικός» – στα επόμενα πλάνα του ΚΙΝΑΛ δημιουργεί την εντύπωση μιας παρένθεσης που κλείνει. Δεν σημαίνει τόσο ότι μοιάζει ήδη μακρινή η Διακήρυξη του 1974, με τον «έλεγχο του ξένου μονοπωλιακού και ντόπιου μεταπρατικού κεφαλαίου» ή τις «μονοπωλιακές πολυεθνικές επιχειρήσεις και τα ντόπια υποκατάστατά τους». Σημαίνει μάλλον την ανάγκη να μείνει το παρελθόν στο παρελθόν. Και να μην επανεμφανιστεί ως ιός που θα αλώσει τον ξενιστή. Το δηλώνουν κατά κύριο λόγο και οι άλλες έννοιες που συνοδεύουν το «ρεπορτάζ ΚΙΝΑΛ» (η συνάδελφος Μυρτώ Λιαλιούτη στη σελ. 12): «κράτος μάνατζερ», «ιδιωτικός τομέας», «επενδύσεις». Πρώην απαγορευμένες λέξεις που διαπερνούν πλέον κάθετα το υποσχεσιολόγιο των πολιτικών κομμάτων. Οπως η Νέα Δημοκρατία του Κυριάκου Μητσοτάκη επενδύει στο μεταρρυθμιστικό της DNA και ο ΣΥΡΙΖΑ επιχειρεί τους απαραίτητους συμβιβασμούς ελλείψει μεγάλου «αφηγήματος», το Κίνημα Αλλαγής επιδιώκει την αλλαγή σελίδας. Κινούνται όλοι σε ένα τοπίο μετά την κρίση και την κρισο-λογία. Δεν διαγκωνίζονται για να επουλώσουν τα τραύματα των Μνημονίων, αλλά για να επισπεύσουν τη φυγή προς τα εμπρός. Η αποφατική ρητορική μετρήθηκε και βρέθηκε λιποβαρής. Κατάφαση ονομάζεται το επόμενο κεφάλαιο και στο ΚΙΝΑΛ ανασκουμπώνονται για να μη βρεθούν εκτός τερέν – ή εκτός πολιτικού Κέντρου, αν προτιμάτε. Η τόση συμφιλίωση με τις έννοιες του αρχετυπικού αντιπάλου – της φιλελεύθερης Δεξιάς – υποδηλώνει τον προσεταιρισμό μιας νέας εναλλακτικής. Πίσω από το «κράτος μάνατζερ» κρύβονται οι αναγκαίοι συμβιβασμοί που μέχρι σήμερα δεν αποτολμήθηκαν. Η ανανέωση της ορολογίας, άλλωστε, συνοδεύεται χρονικά από τη «μητέρα όλων των κινήσεων» στη σκακιέρα: την υπερψήφιση της συναινετικής Κατερίνας Σακελλαροπούλου.

Στην πραγματικότητα, ο πολιτικός φιλελευθερισμός δεν είναι καθόλου ξένος για τον χώρο ανάμεσα στη ΝΔ και τον ΣΥΡΙΖΑ. Με αξίες τη μεγαλύτερη δυνατή ελευθερία του ατόμου, την υπεράσπιση της διαφορετικότητας και της ελευθερίας της έκφρασης, δηλώνει τη «διαρκή ευαισθησία» της ανθρώπινης χειραφέτησης. Αν πρόσθετε μάλιστα κανείς μία δόση πονηρίας στην ανάγνωση των νέων πλάνων ενόψει του κεντροαριστερού Συνεδρίου τον Μάρτιο, θα διέκρινε μία φιλελεύθερη ατζέντα κοντά σε έναν χώρο που ήθελε να την εκφράσει και δεν μπόρεσε. Ή δεν μπόρεσε να πείσει ότι την εκφράζει: το Ποτάμι.