Πριν ανοίξει ο δρόμος για τη Χάγη

Η προβολή προκλητικών τουρκικών διεκδικήσεων στην Ανατολική Μεσόγειο και οι αντιδράσεις που έχει προκαλέσει η υπογραφή του μνημονίου Τουρκίας – Λιβύης αποτελούν τις πλέον πρόσφατες εξελίξεις που επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Το τελευταίο διάστημα επανήλθε στη συζήτηση στο εσωτερικό της Ελλάδας η πιθανότητα προσφυγής στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, το κύριο δικαστικό όργανο των Ηνωμένων Εθνών για την επίλυση διεθνών διαφορών. Εχουν περάσει σχεδόν 50 χρόνια από την προσφυγή της Ελλάδας στο Διεθνές Δικαστήριο για την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας του Αιγαίου, προσφυγή που δεν έγινε δεκτή λόγω έλλειψης δικαιοδοσίας του Δικαστηρίου. Εκτοτε, κατά καιρούς προβάλλει ως μια οδός επίλυσης των ελληνοτουρκικών διενέξεων η προσφυγή στη διεθνή Δικαιοσύνη, που με το πέρασμα των χρόνων έχει προσλάβει μια σχεδόν «μυθική» διάσταση, τόσο από αυτούς που υποστηρίζουν όσο και από εκείνους που αντιτίθενται στο ενδεχόμενο δικαστικής προσφυγής.

Υπό τις σημερινές συνθήκες, είναι δυνατή – και επιθυμητή – η προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης; Σημείο εκκίνησης είναι ότι οι θαλάσσιες ζώνες στην Ανατολική Μεσόγειο, καθώς και στο Αιγαίο, δεν έχουν οριοθετηθεί ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία. Οι πρόσφατες ενέργειες από πλευράς της Τουρκίας καταδεικνύουν τις διεκδικήσεις της σε θαλάσσιους χώρους που περιλαμβάνουν περιοχές στις οποίες η Ελλάδα έχει κυριαρχικά δικαιώματα εξερεύνησης και εκμετάλλευσης των θαλάσσιων πόρων. Οι μονομερείς διεκδικήσεις της Τουρκίας, που με τον χρόνο πολλαπλασιάζονται, δίνουν αφορμή αναζήτησης επίλυσης είτε διά της διπλωματικής οδού, με διαπραγμάτευση δηλαδή, είτε με προσφυγή στη διεθνή Δικαιοσύνη.

Ασφαλώς, η διπλωματική οδός παραμένει η βασική προτεραιότητα στην επίλυση των ελληνοτουρκικών διενέξεων, καθώς επίσης και στις πρωτοβουλίες που έχει από καιρό αναλάβει η χώρα για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών με άλλες γειτονικές μας χώρες.

Ωστόσο, η προσφυγή στη διεθνή Δικαιοσύνη για μια συνολική λύση στα θέματα οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών με την Τουρκία ειδικότερα θα μπορούσε να δώσει ένα τέλος στην εκκρεμότητα με τη γείτονα χώρα, με απόφαση δεσμευτική και για τα δύο μέρη. Δεδομένου ότι δεν υπάρχει δυνατότητα άσκησης μονομερούς προσφυγής, ανακύπτει, πάλι, η ανάγκη διαπραγματεύσεων για τη σύνταξη συνυποσχετικού, με το οποίο θα παραπέμπεται η διαφορά. Η Τουρκία κατά καιρούς θέτει όλα τα ζητήματα επί τάπητος με μια μαξιμαλιστική τακτική. Θα απαιτηθεί μια προσεκτική προετοιμασία που θα αφορά το αντικείμενο της διαφοράς που θα υποβληθεί (για τη χώρα μας, η οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας / Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης), τον προσδιορισμό της περιοχής ή των περιοχών που θα αποτελέσουν το αντικείμενο οριοθέτησης, καθώς και το εφαρμοστέο δίκαιο, που βεβαίως είναι το Δίκαιο της Θάλασσας, συμβατικό και εθιμικό. Πολλά λεπτά ζητήματα προς αποσαφήνιση προτού ανοίξει ο δρόμος για τη Χάγη…