Νέες ισορροπίες στο γεωπολιτικό παιχνίδι

Η δολοφονία του στρατηγού Σουλεϊμανί στο αεροδρόμιο της Βαγδάτης, αν και δύσκολα θα προκαλέσει σενάρια Τρίτου Παγκοσμίου Πολέμου, εντούτοις ενδέχεται να έχει δραματικές μακροχρόνιες συνέπειες στην ταυτότητα του διεθνούς συστήματος, οι οποίες επηρεάζουν σημαντικά και την Ελλάδα.

Συγκεκριμένα, δεδομένης της δημοτικότητας του Σουλεϊμανί στον ιρανικό πληθυσμό αλλά και του πλήγματος στο γόητρο της χώρας, ο αντιαμερικανισμός καθίσταται κομβικό στοιχείο της ιρανικής πολιτικής ταυτότητας, πολύ περισσότερο από ό,τι πριν. Ετσι, λοιπόν, το Ιράν ωθείται προς μια παρατεταμένη αντιπαράθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ωστόσο, δεν έχει τις δυνατότητες να αντιμετωπίσει από μόνο του τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αρα, νομοτελειακά ωθείται προς δραστική ενίσχυση των σχέσεών του με τη Ρωσία και την Κίνα. Αποτέλεσμα είναι να ενισχύεται ακόμη περισσότερο η δυναμική της συσσωμάτωσης των μεγάλων ευρασιατικών κρατών, με αποτέλεσμα να γίνεται ένα μεγάλο βήμα για τη δημιουργία μιας πανευρασιατικής γεωπολιτικής συσπείρωσης, με πυρήνα το τρίγωνο Ρωσίας – Κίνας – Ιράν, που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως η πρώτη «Πολυδύναμη» (Multi Power) στην Ιστορία. Τίθενται λοιπόν οι σπόροι για τη δημιουργία ενός νέου διπολικού (bipolar) διεθνούς συστήματος.

Η εξέλιξη αυτή ενισχύει και τον ρόλο της Τουρκίας στα διεθνή δρώμενα.

Σε προηγούμενο άρθρο του ο υπογράφων επιχειρηματολόγησε υπέρ της αξίας της Τουρκίας ως η λαβή του τουρκόφωνου «μαχαιριού» που χώνεται βαθιά στην Ευρασία και καρφώνεται στα πλευρά της Κίνας στο Xingyang. Ομως, αυτό είναι απλώς ένα κομμάτι της λειτουργίας της στη διαμορφούμενη διεθνή πραγματικότητα. Υπό μία έννοια, η Τουρκία είναι το άνοιγμα της Δύσης προς την Ευρασία και η χώρα που αποτρέπει το κλείσιμο ενός αντιδυτικού (ημι)δακτυλίου γύρω από τη Ρωσία και την Κίνα, ο οποίος θα ενοποιούσε την Ευρασία σε μια συμπαγή γεωπολιτική οντότητα.

Αν η Δύση προχωρήσει σε πλήρη ρήξη των σχέσεών της με την Τουρκία, τότε αυτή έλκεται αναπόφευκτα προς το ρωσοσινικό σχήμα και σχηματίζεται ένα συμπαγές αντιδυτικό φράγμα στην ευρασιατική περιφέρεια. Ετσι, δημιουργείται ένας κλοιός μέσα στον οποίο πολλές άλλες ευρασιατικές χώρες, με προεξάρχουσες τις πρώην Σοβιετικές Δημοκρατίες της Κεντρικής Ασίας, θα ενσωματωθούν αναπόφευκτα μέσα στην ευρασιατική συσπείρωση. Ακόμη και χώρες στη νότια ευρασιατική περιφέρεια, όπως είναι το Πακιστάν, η Ινδονησία και η Μαλαισία, θα δυσκολευτούν να κρατηθούν εκτός αυτής της συσπείρωσης σε περίπτωση που η Τουρκία ενσωματωθεί σε αυτήν.

Συνακόλουθα, αν πράγματι ισχύει έστω και κάτι από τα παραπάνω, οι ΗΠΑ πολύ δύσκολα θα επιλέξουν μια ολοκληρωτική ρήξη με την Τουρκία.

Από την άλλη, η αυτόνομη πλέον Τουρκία συνδιαλέγεται και με τις ευρασιατικές Δυνάμεις, οι οποίες λειτουργούν ως μια άτυπη αλλά διακριτική ενιαία γεωπολιτική ταυτότητα.

Η εξέλιξη αυτή ερμηνεύει και τη διατήρηση της άνοιξης στις σχέσεις Ρωσίας – Τουρκίας. Και αυτό γιατί πλέον οι ρωσοτουρκικές σχέσεις αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης συστημικής δομής που επηρεάζεται και από τις σχέσεις Ρωσίας – Κίνας, Κίνας – Τουρκίας, Τουρκίας – Ιράν, Ιράν – Ρωσίας κ.λπ.

Εν κατακλείδι, λοιπόν, βρισκόμαστε ενώπιον της πιθανότητας γέννησης ενός νέου διπολικού διεθνούς συστήματος, στη διαμόρφωση του οποίου η Τουρκία παίζει σημαντικό ρόλο. Φυσικά, δυνάμει σημαντικό ρόλο παίζει και η Ελλάδα, ο οποίος όμως θα προκύψει μόνον εάν η χώρα μας αποδεχθεί αυτό το ρίσκο και την ευκαιρία και πάψει να παραμένει ναρκωμένη στη γαλήνη τής γεωπολιτικής αυτοεξάλειψης, έχοντας μετατραπεί σε άβουλο εξάρτημα μιας (απροσδιόριστης) δυτικής αρχιτεκτονικής.

Ο Κωνσταντίνος Γρίβας είναι αναπληρωτής καθηγητής Γεωπολιτικής στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων. Διδάσκει επίσης Γεωγραφία της Ασφάλειας στην Ευρύτερη Μέση Ανατολή στο Τμήμα Τουρκικών και Σύγχρονων Ασιατικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών.