2020 φόβοι {LF}και προσδοκίες

Στην αρχή κάθε νέας χρονιάς (πόσω μάλλον κάθε νέας δεκαετίας) οι ευχές μας μοιάζουν περισσότερο με απέλπιδα προσπάθεια να ξορκίσουμε τους φόβους μας – σαν ξεματιάστρες, ένα πράγμα – παρά να εκφράσουμε τις προσδοκίες μας. Κατ’ αυτό δεν διαφέρουμε από τους αστρολόγους που, όταν δεν καταφεύγουν στο ασφαλές έδαφος των κοινοτοπιών («θα μπούμε σε κρίσιμο περίοδο» ή «ένας μεγάλος ηγέτης θα διατρέξει θανάσιμο κίνδυνο», λες και δεν μπαίνουμε κάθε χρόνο σε κρίσιμη περίοδο ή λες και δεν κατακλύζονται καθημερινά οι μυστικές υπηρεσίες με καταγγελίες για απειλές εναντίον ηγετών) και διακινδυνεύουν να προφητεύσουν κάτι πιο… συγκεκριμένο – «θα δολοφονηθεί ο Τάδε ή ο Δείνα» -,  δεν μπαίνουμε καν στον κόπο να το τσεκάρουμε στο τέλος της επόμενης χρονιάς ως εκ προοιμίου και αυταπόδεικτα γελοίο. Ετσι κι εμείς, τι καταλήγουμε να ευχόμαστε; Ειρήνη, υγεία κι ευτυχία.

Μάλιστα· αυτά τα ολίγα. Δεν ακούγεται άραγε σαν χλευασμός προς όλες εκείνες τις εκατοντάδες χιλιάδες που ξέρουμε ότι θα πεθάνουν και το 2020 στα πεδία των μαχών (χώρια οι παράπλευρες απώλειες των αμάχων), προς τα εκατομμύρια που θα πεθάνουν από αρρώστιες σχετιζόμενες με ανθρωπογενή αίτια, όπως ο υποσιτισμός και οι πολιτικές εθνοκάθαρσης, καθώς και προς τους ολιγάριθμους – αμελητέους ακόμη και ως δημοσκοπικό δείγμα – που θα καταφέρουν έστω και να προσεγγίσουν το άπιαστο ιδανικό της ευτυχίας (την επιδίωξη της οποίας, ως γνωστόν, περιλαμβάνει και το Σύνταγμα των Ηνωμένων Πολιτειών, ως τεκμήριο του πόσο οραματιστές – ή απλώς ονειροπαρμένοι; – ήταν οι συντάκτες του). Πιο συνετό θα ήταν να ακολουθήσουμε την πρακτική προβλέψεων των μετεωρολόγων: «ουδεμία ευθύνη φέρουμε μετά την παρέλευση του δεκαπενθημέρου».

Με κάθε, λοιπόν, επιφύλαξη για την εγκυρότητα ενός εγχειρήματος που εξαρτάται από τόσες πολλές παρασιτικές μεταβλητές, θα αποτολμήσουμε να «αναγνώσουμε» πώς δείχνει να διαμορφώνεται ο γεωπολιτικός/γεωστρατηγικός χάρτης, ξεκινώντας από τη μικρή γωνιά της δικής μας πατρίδας και προχωρώντας ακτινωτά προς τα έξω. Η κυβερνητική αλλαγή της 7^ης Ιουλίου έγινε αμέσως ευνοϊκά δεκτή από τις διεθνείς αγορές, γεγονός που οδήγησε και σε κάποιες ανάσες φοροελαφρύνσεων και στοιχειώδους εξορθολογισμού των φορολογικών βαρών, αλλά σε καμία περίπτωση δεν οδήγησε στην αντιστροφή της ζοφερής μας «πρωτιάς» στην Ευρωπαϊκή Ενωση: «πρωταθλητές στις φοροεπιβαρύνσεις, ουραγοί στις επενδύσεις». Προκειμένου να συμβεί η αντιστροφή – ή να δρομολογηθεί, τουλάχιστον, το 2020 – πρέπει να συντρέχουν, εκτός από τις εγχώριες ευνοϊκές συνθήκες, και ανάλογες εξωτερικές. Κι εδώ έχουμε ένα πρόβλημα με ονοματεπώνυμο: Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Δεν θα μάθουμε ίσως ποτέ κατά πόσον ο νέος Ερντογάν, αυτός που προέκυψε από τη χειραγώγηση του πραξικοπήματος εναντίον του την 15^η Ιουλίου του 2016, είναι ουσιωδώς διαφορετικός από τον προηγούμενο. Φαίνεται, πάντως, από μια συγκριτική ανάλυση των λόγων τόσο του προηγούμενου όσο και του τωρινού, πως αμφότεροι έτρεφαν βαθύτατη περιφρόνηση προς το διεθνές δίκαιο, λάτρευαν το δίκαιο της ισχύος και η μικροδιαφορά τους εντοπιζόταν μονάχα στα ρητορικά προσχήματα. Ο νέος Ερντογάν, επιπλέον, παρότι φαινομενικά δείχνει περισσότερο από ποτέ διπλωματικά απομονωμένος, πιστεύει ακράδαντα ότι τη δική του πεποίθηση για το δίκαιο της ισχύος τη συμμερίζονται και οι Μεγάλες Δυνάμεις. Από εκεί αντλεί το θράσος και – όσον αφορά τη Συρία – κουρελιάζει τη Συνθήκη της Λωζάννης, μια Συνθήκη που εμείς εξακολουθούμε να εκλαμβάνουμε (και ορθώς) ως Ιερή Αγελάδα. Από εκεί πηγάζει η αδιανόητη έπαρσή του να εκβιάζει ολόκληρη την Ευρώπη – αλλά κυρίως τον πιο αδύναμο κρίκο της, την Ελλάδα – ότι θα ανοίξει την κάνουλα και θα την πλημμυρίσει με μετανάστες/πρόσφυγες. Ο Ερντογάν γνωρίζει ότι η Ευρώπη έχει λίγο έως πολύ λάβει τα μέτρα της: τόσο με την ασπίδα της γεωγραφίας όσο και με τις κατάπτυστες συμφωνίες του Δουβλίνου (όλες οι ελληνικές κυβερνήσεις ζητούν επίμονα την αναθεώρησή τους) που, κατά τρόπο παρανοϊκό, θεωρούν την Ελλάδα ως «πύλη εισόδου» και «ζώνη ανάσχεσης» ταυτοχρόνως, έχει πλήρη συνείδηση ότι η Ελλάδα θα κληθεί να πληρώσει το μεγαλύτερο μέρος της τουρκικής λυπητερής και να τινάξει στον αέρα την αναμενόμενη οικονομική της ανάκαμψη (εξού και η σχετική αναισθησία της Ευρώπης). Ακόμη και μπροστά στο απευκταίο και σίγουρα όχι και τόσο πιθανό ενδεχόμενο της ένοπλης σύρραξης με την Ελλάδα, ο Ερντογάν – όπως όλοι οι αυταρχικοί ηγέτες – προσέρχεται με την αυτοπεποίθηση του έμπειρου παίκτη της πόκας που ξέρει πως, εάν είναι έτοιμος να χάσει χίλιες μάρκες χωρίς να κουνήσει βλέφαρο, είναι αδύνατον να τον κερδίσει εκείνος που θα χάσει δέκα μάρκες και θα βάλει τα κλάματα (αντικαταστήστε τις μάρκες με νεκρούς και θα προβάλλει ευθύς η μακάβρια αναλογία). Είναι κάτι παραπάνω από βέβαιο πως, εάν δεν ήταν και οι δυο χώρες μέλη του ΝΑΤΟ, η Τουρκία θα είχε επιτεθεί στην Ελλάδα προ πολλού. Γι’ αυτό και η απάντηση, τόσο το 2020 όσο και τα χρόνια που έρχονται, από την Κύπρο, την Αίγυπτο και το Ισραήλ έως την όποια (μη εχθρική προς την Ελλάδα) κυβέρνηση προκύψει στη Λιβύη, είναι μία και μοναδική: συμμαχίες, συμμαχίες, συμμαχίες…

Υπάρχει ασφαλώς μια απαραίτητη προϋπόθεση: να συνάδει το «μικρό κάδρο» με το «μεγάλο κάδρο», τα γεωπολιτικά συμφέροντα των Μικρών με τα γεωπολιτικά συμφέροντα των Μεγάλων. Δύσκολα να τα καταφέρεις όντας «μικρός», όταν οι ίδιοι οι «μεγάλοι»» σου στέλνουν αντικρουόμενα σήματα. Το γεγονός ότι στις ΗΠΑ ξεκινάει μια προεκλογική χρονιά, κατά τη διάρκεια της οποίας η Βουλή των Αντιπροσώπων παραπέμπει στη Γερουσία τον νυν πρόεδρο (κι εκ νέου υποψήφιο των Ρεπουμπλικάνων) να δικαστεί με το ατιμωτικό αίτημα της έκπτωσης από το προεδρικό αξίωμα, θα έπρεπε κανονικά να μας καθησυχάζει, εάν δεν υπήρχαν δυο ισχυροί ανασχετικοί παράγοντες: αφενός μια μεγάλη ρεπουμπλικανική πλειοψηφία στη Γερουσία που προδικάζει την απαλλακτική απόφαση, αφετέρου μια νέα εκλογική «νοοτροπία» μεγάλου τμήματος των αμερικανών ψηφοφόρων – όπως απέδειξε το σκάνδαλο της Cambridge Analytica – που θεωρεί έως και πολύ «μάγκα» έναν Πρόεδρο που ψεύδεται, διαφθείρει και διαφθείρεται συστηματικά, αρκεί με τον τρόπο αυτό να εξασφαλίζει και να διατηρεί την εξουσία. Από την άλλη πλευρά ο Βλαντίμιρ Πούτιν, κλείνοντας εφέτος μια εικοσαετία στην εξουσία, την οποία και διατήρησε όχι με την αγιαστούρα στο χέρι, ούτε σκορπώντας τριγύρω του ροδοπέταλα, απέδειξε ότι και ο αυταρχισμός, σχεδόν τρεις αιώνες μετά την έλευση του Διαφωτισμού, μπορεί και σήμερα να είναι ένα success story. Οσο το απρόβλεπτο και αδίστακτο δίδυμο Τραμπ – Πούτιν ορίζει τις τύχες του κόσμου, εμείς οι σκεπτικιστές δεν έχουμε σπουδαίους λόγους τη νέα χρονιά για να είμαστε αισιόδοξοι. Για τους υπόλοιπους θα υπάρχουν πάντα εύκαιρες οι ξεματιάστρες.