Οικονομία το 2020

Το 2020 είναι μία πολύ σημαντική χρονιά τόσο για την Ελλάδα, όσο και για την Ευρώπη. Κομβικό σημείο της χρονιά είναι το Brexit, το οποίο φαίνεται να είναι καθ’ οδόν και θα βάλει την Ευρώπη σε μία νέα φάση. Πλέον το ταμπού της εξόδου από την Ευρωπαϊκή Ενωση έχει διαρραγεί. To Brexit, όπως και οι πολιτικές εξελίξεις σε πολλές χώρες, όπως για παράδειγμα τις ΗΠΑ, Γερμανία αποτελούν ένδειξη της αποτυχίας των νεοφιλελεύθερων πολιτικών των τελευταίων τριών δεκαετιών.

Βασικό χαρακτηριστικό της περιόδου που περνάνε τώρα οι σύγχρονες αναπτυγμένες οικονομίες είναι ότι πλέον δεν μπορούν με αξιόπιστο τρόπο να υποσχεθούν σε όλα τα κοινωνικά στρώματα ότι το μέλλον τους θα είναι καλύτερο από το παρόν τους. Δεν μπορούν να  υποσχεθούν για παράδειγμα σε έναν άνθρωπο της μεσαίας τάξης ότι η δουλειά του έχει προοπτικές βελτίωσης. Ενδεικτικό αυτής της πραγματικότητας είναι ότι παντού σε ΕΕ και Αμερική τα τελευταία 30 χρόνια παρατηρείται μείωση των επενδύσεων, τα τελευταία 20 χρόνια επιβραδύνεται η ανάπτυξη και οι προβλέψεις είναι δυσμενείς, τα τελευταία 10 χρόνια έχουμε στασιμότητα στους μισθούς και πενιχρά αποτελέσματα για την παραγωγικότητα.

Στο πλαίσιο αυτό, και ενώ διεθνώς έχει αρχίσει να φαίνεται η αμφισβήτηση προς τις πολιτικές αυτές, οι οποίες δεν έφεραν τα προσδοκώμενα αποτελέσματα σε ανάπτυξη, ενώ ταυτόχρονα αποδυνάμωσαν το κοινωνικό κράτος διεθνώς και έχουν υπονομεύσει τη κοινωνική συνοχή, η πρώτη κίνηση οικονομικής πολιτικής της ΝΔ ήταν να εφαρμόσει ακριβώς αυτές τις πολιτικές, στηριζόμενη σε μία υποτιθέμενη ιδεολογική ηγεμονία της. Ταυτόχρονα αποφεύγει να μπει σε οποιαδήποτε συζήτηση γύρω από τη στόχευση και τις προτεραιότητες της οικονομικής πολιτικής.

Ετσι, λοιπόν, ενώ στη ρητορική της ΝΔ είναι ψηλά η επιχειρηματολογία για την προστασία και την ενίσχυση της μεσαίας τάξης, η πολιτική που εφαρμόζει έχει εντελώς διαφορετικό αποτύπωμα. Δεν είναι τυχαίο, όπως η ίδια παραδέχεται ότι τα μέτρα της θα έχουν ως αποτέλεσμα 350 ευρώ αύξηση στο διαθέσιμο εισόδημα του πλουσιότερου 10% και μόλις 70 ευρώ αύξηση στο διαθέσιμο εισόδημα του φτωχότερου 10%. Προφανώς η ΝΔ δεν συμμερίζεται την ανησυχία των άλλων πολιτικών δυνάμεων αλλά και του κόσμου για την υψηλή ανισότητα.

Παράλληλα η ΝΔ εφαρμόζοντας πιστά τις πιο νεοφιλελεύθερες πολιτικές, κινείται σε δύο άξονες, η οποίοι μπορούν να συνοψιστούν με την υπόσχεση ότι από τον διαθέσιμο δημοσιονομικό χώρο το 80% θα πηγαίνει σε μείωση φόρων και το 20% σε αύξηση δαπανών.

Από τη μία λοιπόν, θεωρώντας ότι μείωση της φορολογίας των επιχειρηματικών κερδών θα έχει τεράστια αναπτυξιακά οφέλη και σημαντικά δευτερογενή αποτελέσματα, προχωράει σε οριζόντιες μειώσεις φόρων στις επιχειρήσεις. Ομως δεν μας λέει ποια είναι η στόχευση ως προς τη δομή της αγοράς, για το παραγωγικό μοντέλο, θεωρώντας ότι αυτά θα λυθούν από μόνα τους.

Από την άλλη εφαρμόζει μια πολιτική δραστικής μείωσης των δαπανών του κράτους, χωρίς όμως να υπάρχει σαφήνεια στο ποιες ακριβώς δαπάνες θα περικόψει. Και δεν μας λέει τι σκοπεύει να κάνει για παράδειγμα με τομείς που υπάρχει ανάγκη για αύξηση των δαπανών, όπως είναι η υγεία και η προοπτική να φτάσουν οι δαπάνες υγείας τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, δηλαδή 7% του ΑΕΠ. Αυτό όμως που σίγουρα μας λέει, ειδικά στην περίπτωση της υγείας, είναι ότι θα προχωρήσει σε συμπράξεις του δημόσιου με τον ιδιωτικό τομέα, έτσι ώστε το Δημόσιο να γίνει λήπτης υπηρεσιών και να μειώσει τις δαπάνες αγοράς και συντήρησης εξοπλισμού. Ομως και σε αυτόν τον τομέα η διεθνής, αλλά και η εγχώρια, εμπειρία έχει δείξει ότι στο τέλος το κόστος για το Δημόσιο μάλλον αυξάνεται παρά μειώνεται.

Ταυτόχρονα, για να τονωθεί η «ανταγωνιστικότητα» της οικονομίας, η ΝΔ εφαρμόζοντας πλήρως τις συνταγές του ΔΝΤ, προχωράει σε πλήρη απορρύθμιση της αγοράς εργασίας μέσω παρεμβάσεων. Παραδείγματα αποτελούν οι πολιτικές που εφαρμόζει στις συλλογικές συμβάσεις και τη διαιτησία. Στόχος είναι η συμπίεση των μισθών και η ελαστικοποίηση της εργασίας. Και αυτό αγνοώντας την πραγματικότητα ότι οι χαμηλοί μισθοί συνδέονται άμεσα με μη καινοτόμες επενδύσεις – και άρα με χαμηλή και μη διατηρήσιμη ανάπτυξη – και κακοπληρωμένους εργαζόμενους.

Υπάρχει εναλλακτική οδός; Προφανώς και υπάρχει. Συστατικά αυτής ήταν οι πολιτικές που εφάρμοσε ο ΣΥΡΙΖΑ όταν ήταν κυβέρνηση -ιδιαίτερα στη μεταμνημονιακή περίοδο – αλλά και το πρόγραμμα που εξήγγειλε την άνοιξη του 2019. Βασικός άξονας είναι ότι η ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής έρχεται μέσα από τη μείωση των ανισοτήτων, την πραγματική ενίσχυση της μεσαίας τάξης και τη στήριξη των επενδύσεων με έμφαση στην καινοτομία. Για αυτόν τον λόγο, μεταξύ των άλλων, στον σχεδιασμό του ΣΥΡΙΖΑ βρισκόταν και βρίσκεται η μείωση της φορολογικής επιβάρυνσης των χαμηλών και μεσαίων εισοδημάτων, το χτίσιμο ενός κοινωνικού κράτους που θα παρέχει υπηρεσίες υψηλής ποιότητας και θα δίνει λύσεις στους πολίτες, αλλά και η ενίσχυση της επιχειρηματικότητας, τόσο με φιλοεπενδυτικές φοροαπαλλαγές (π.χ. υπεραπόσβεση επενδύσεων), αλλά και με τη δημιουργία εργαλείων που θα βοηθήσουν τη νεοφυή και καινοτόμο επιχειρηματικότητα. Και φυσικά κομβικό ρόλο σε όλον αυτόν τον σχεδιασμό παίζει η περιβαλλοντική προστασία και η βιώσιμη ανάπτυξη.

Το 2020 η Ελλάδα θα παραμείνει σε τροχιά ανάκαμψης, στην οποία μπήκε από το 2017. Σε αυτό κομβικό ρόλο έχουν παίξει η πολιτικές που εφάρμοσε ο ΣΥΡΙΖΑ, τόσο με τη σταθεροποίηση των δημοσιονομικών της χώρας, όσο και με τη δημιουργία ενός καθαρού διαδρόμου για τους επενδυτές μέσω της ρύθμισης του χρέους. Οι πολιτικές της ΝΔ προφανώς δεν θα αναστρέψουν αυτή την τάση. Ομως διατηρώ σοβαρές επιφυλάξεις για την αισιοδοξία της κυβέρνησης ότι θα πετύχει τους φιλόδοξους στόχους. Και σίγουρα δεν θα βοηθήσει στο να αντιμετωπιστεί η στασιμότητα, καθώς δεν συντελεί στο να βρεθούν οι κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις που μπορούν να προωθήσουν ένα σχέδιο μετασχηματισμού, που να ανταποκρίνεται στα μεγάλα οικονομικά και κοινωνικά ζητήματα, που μένουν άλυτα δέκα χρόνια μετά από το ξέσπασμα της κρίσης.

Ο Ευκλείδης Τσακαλώτος είναι οικονομολόγος, πρώην υπουργός και νυν βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ