Ενας καλύτερος κόσμος ξεκινάει {LF}από το σπίτι

Το 2020, ο κόσμος θα εορτάσει την 75η επέτειο της φιλελεύθερης διεθνούς τάξης. Οι περισσότεροι συμφωνούν πως αυτό το πλαίσιο – που περιλαμβάνει τα Ηνωμένα Εθνη, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, την Παγκόσμια Τράπεζα και άλλους πολυμερείς θεσμούς – πρέπει να επικαιροποιηθεί προκειμένου να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής, των διευρυνόμενων ανισοτήτων, και της επιβράδυνσης της οικονομικής ανάπτυξης. Μία μεταρρύθμιση σε παγκόσμιο επίπεδο, ωστόσο, δεν θα καταστεί εφικτή αν δεν οικοδομήσουμε πρώτα περισσότερο συνεκτικές και βιώσιμες κοινωνίες. Και ένας τρόπος να το κάνουμε αυτό είναι μέσω «συνελεύσεων πολιτών», όπως αυτές που εγκαινίασε η Ιρλανδία και άλλες χώρες.

Το 2019, αρκετοί διεθνείς θεσμοί ζωτικής σημασίας αποδείχθηκαν για μία ακόμα φορά μη κατάλληλα προετοιμασμένοι για τις σημερινές προκλήσεις. Η ΕΕ παραμένει σε καθεστώς παράλυσης εν μέσω της επίπονης διαδικασίας Brexit του Ηνωμένου Βασιλείου. Η κυβέρνηση Τραμπ έχει παραγκωνίσει τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου μπλοκάροντας τους διορισμούς αξιωματούχων στο αρμόδιο όργανο επίλυσης διαφορών του ΠΟΕ. Και ο ΟΗΕ υπέστη σοβαρό πλήγμα όταν η Χιλή αποφάσισε να μη φιλοξενήσει τη φετινή διάσκεψη COP25.

Τα παραδείγματα αυτά υποδεικνύουν ότι η ικανότητά μας να συγκεντρώνουμε συλλογικές απαντήσεις σε μεγάλες προκλήσεις απειλείται. Ομως η μεταρρύθμιση ενός πολυμερούς θεσμού δεν θα διορθώσει το πρόβλημα αν τα κράτη-μέλη του – και οι κοινότητες που εκπροσωπούν – παραμείνουν διαιρεμένα κατά μήκος πολιτικών, κοινωνικών και οικονομικών γραμμών. Στο κάτω κάτω, η κρίση του Brexit δεν έχει να κάνει με την ευρωπαϊκή διαδικασία λήψης αποφάσεων στις Βρυξέλλες∙ έχει να κάνει με την πόλωση στο Ηνωμένο Βασίλειο. Η κρίση του ΠΟΕ απορρέει από το αδιέξοδο στην Ουάσιγκτον και τις διαφωνίες ανάμεσα στα κράτη-μέλη για το πώς πρέπει να ενημερωθούν οι κανόνες του εμπορίου. Και η ακύρωση, την τελευταία στιγμή, της COP25 ήταν συνέπεια της κοινωνικής αναταραχής στη Χιλή, όχι κάποιας έλλειψης ενθουσιασμού μεταξύ των παγκόσμιων ηγετών.

Αντί να επικεντρωνόμαστε στην κορυφή της πυραμίδας της παγκόσμιας διακυβέρνησης, θα έπρεπε να ασχοληθούμε με τα ρήγματα στη βάση της. Και εντούτοις, σε πολλές χώρες ανά τον κόσμο, οι διχασμοί μεταξύ των ψηφοφόρων έχουν καταστήσει ολοένα και πιο δύσκολη την εφαρμογή μεταρρυθμίσεων από τους πολιτικούς ηγέτες. Η πόλωση μεταξύ των ψηφοφόρων γίνεται όλο και μεγαλύτερη, και οι πολιτικοί που προσπαθούν να βρουν κοινό έδαφος συχνά τιμωρούνται στην κάλπη.

Η Ιρλανδία προσφέρει ένα πολλά υποσχόμενο μοντέλο διαφυγής από αυτή τη δύσκολη κατάσταση. Για δεκαετίες, οι αμβλώσεις ήταν ένας πολιτικός κρυπτονίτης για τους ιρλανδούς ιθύνοντες. Υστερα όμως η Ιρλανδία επιχείρησε ένα κοινωνικοπολιτικό πείραμα που ταιριάζει με την εποχή των διχασμών που ζούμε: συγκάλεσε μία συνέλευση πολιτών προκειμένου να καταρτιστεί ένας νόμος για τις αμβλώσεις ο οποίος θα έβρισκε σύμφωνους μία ευρεία βάση πολιτών.

Η ιρλανδική συνέλευση επέλεξε τυχαία 99 πολίτες (και έναν πρόεδρο) προκειμένου να συγκληθεί ένα σώμα «ευρέως αντιπροσωπευτικό της κοινωνίας όπως αντικατοπτρίζεται στην απογραφή, από πλευράς ηλικίας, φύλου, κοινωνικής τάξης, γεωγραφικής κατανομής κ.λπ.». Επέτυχε έτσι μία σαφώς ευρύτερη ποικιλία απόψεων από εκείνη που απαντά κανείς στο κατεστημένο πολιτικό σύστημα. Η συνέλευση ωστόσο ακολούθησε επίσης κανόνες σχεδιασμένους να ενθαρρύνουν την ενότητα. Οπως και σε πολλά κοινοβούλια, τα μέλη είχαν ισότιμο δικαίωμα λόγου, και όλες οι συζητήσεις ήταν δημόσιες. Από την αρχή, όμως, τα μέλη δεσμεύτηκαν επίσης να σεβαστούν τις απόψεις των υπολοίπων, και να καθίσουν στο ίδιο τραπέζι με εκείνους με τους οποίους διαφωνούσαν.

Το κοινό παρακολούθησε στενά τις διαδικασίες της συνέλευσης, δημιουργώντας μια μοναδική αίσθηση πολιτικής συμμετοχής ευρείας βάσης. Ο κόσμος είχε μεγάλο ενδιαφέρον για το ζήτημα που συζητούνταν, έμαθε όμως επίσης να σέβεται τις απόψεις εκείνων που κάθονταν στην άλλη άκρη της τραπέζης ή της τηλεόρασης.

Τελικά, η συνέλευση εξέδωσε συστάσεις, συμπεριλαμβανομένης και της νομιμοποίησης των αμβλώσεων, που τέθηκαν κατόπιν στην κρίση των ψηφοφόρων σε δημοψήφισμα. Πολλές από τις προτάσεις της έχουν γίνει πλέον νόμος.

Αντίστοιχες «συμμετοχικές» προσεγγίσεις έχουν βοηθήσει εκλεγμένους ηγέτες να αντιμετωπίσουν σοβαρές προκλήσεις και σε άλλες περιπτώσεις. Στη Γαλλία, τα Κίτρινα Γιλέκα χαμήλωσαν τους τόνους τους άπαξ και οργάνωσε ο Εμανουέλ Μακρόν μία «Μεγάλη Διαβούλευση» με τη συμμετοχή πολιτών από ολόκληρη τη χώρα. Στο Βέλγιο, μία πρόσφατη συγκέντρωση όλων των ενδιαφερόμενων πλευρών στην Αμβέρσα κατάφερε να διευθετήσει τις διαφορές που υφίσταντο όσον αφορά ένα μεγάλο σχέδιο υποδομής έπειτα από δεκαετίες απραξίας. Και στο Γκντανσκ της Πολωνίας, μία συνέλευση πολιτών επέτυχε πρόσφατα αυτό που ο Τιν Γκαζιβόντα από την Open Society Initiative for Europe περιγράφει ως «δεσμευτικές αλλαγές στην πολιτική της πόλης όσον αφορά τον μετριασμό των επιπτώσεων των πλημμυρών, την ατμοσφαιρική ρύπανση, τη συμμετοχή των πολιτών στα κοινά και την αντιμετώπιση των ΛΟΑΤΚΙ ανθρώπων».

Αυτή, λοιπόν, είναι η ευχή μου για το 2020: να διορθώσουμε εθνικούς και τοπικούς διχασμούς μέσω συνελεύσεων πολιτών, και να φέρουμε την ίδια συμμετοχική προσέγγιση στους διεθνείς θεσμούς μας. Πρέπει να κινηθούμε γρήγορα αν θέλουμε να επιλύσουμε τις μεγάλες προκλήσεις των καιρών μας, από την κλιματική αλλαγή και τις αυξανόμενες ανισότητες μέχρι την επιβράδυνση της ανάπτυξης και τις νέες συγκεντρώσεις εξουσίας – που απειλούν όλες την ευημερία των πολιτών παντού στον κόσμο.