Τι συνέβη το 2019

Το πολιτικό 2019 που μας αποχαιρετά είχε μια ιδιαιτερότητα. Για πρώτη φορά από το 1974 μια κυβέρνηση στην Ελλάδα κατέρρευσε μέσα σε έναν μήνα, έχασε καθαρά σε τέσσερις διαφορετικές κάλπες κι ουσιαστικά εκδιώχθηκε από την εξουσία.

Δεν έχουμε ζήσει ξανά κάτι τέτοιο. Είναι ένα γεγονός όχι απλώς ασυνήθιστο αλλά και δυσεξήγητο.

Τι συνέβη, λοιπόν;

Είναι αλήθεια πως έως τώρα επικεντρωθήκαμε περισσότερο στην επικράτηση του Μητσοτάκη παρά στην ήττα του Τσίπρα. Και δικαίως. Την Ιστορία τη γράφουν οι νικητές.

Αλλά κι ο ηττημένος έχει τη σημασία του κυρίως για τα λάθη που έκανε και τη διάψευση που κουβάλησε στην κάλπη.

Δεν είμαι από εκείνους που πιστεύουν ότι οι εκλογές κρίνονται στις εκλογές. Συνήθως κρίνονται πολύ νωρίτερα. Οι κερδισμένοι κι οι χαμένοι έχουν αναδειχθεί προ πολλού στην κορυφογραμμή των μεγάλων ρευμάτων της κοινωνίας.

Αυτό φυσικά συνέβη και το 2019. Ηδη από το 2016-2017 μόνο οι φανατικοί, οι αφελείς κι οι πολιτικά αναλφάβητοι δεν ήθελαν να δουν την κατάληξη. Ελεγαν ή έγραφαν αρλούμπες για τον «μαραθωνοδρόμο Τσίπρα» όταν η κοινωνία είχε ήδη αποφασίσει.

Το τσουνάμι όμως του Μαΐου – Ιουλίου έχει και επιμέρους εξηγήσεις. Ο Τσίπρας, του οποίου η έως τότε καριέρα ως τακτικιστή υπήρξε αψεγάδιαστη, έκανε τρία κορυφαία, μοιραία και αλληλένδετα λάθη. Ενα στρατηγικό, ένα πολιτικό κι ένα τακτικό.

Το στρατηγικό σφάλμα αφορούσε τη διαχείριση του χρόνου. Οι συνεχείς κι ακατανόητες καθυστερήσεις στις αξιολογήσεις από τους θεσμούς έκοβαν κάθε φορά ζωτικό χρόνο από την οικονομική ανάκαμψη χωρίς να διασφαλίζουν κάποια ευνοϊκότερη ή ηπιότερη μεταχείριση.

Δυστυχώς η φιγούρα στην πολιτική είναι ακριβό σπορ. Ακόμη περισσότερο όταν το φιλολαϊκό αφήγημα στηρίχθηκε στη σκληρή φορολόγηση.

Το αποτέλεσμα ήταν ότι η κυβέρνηση Τσίπρα έφτασε στην ολοκλήρωση του προγράμματος σχεδόν ξέπνοη και χωρίς πειστικό αφήγημα για τη μεταμνημονιακή εποχή.

Αυτή η αποτυχία στη διαχείριση του πολιτικού χρόνου επιβαρύνθηκε αφάνταστα κι από την αδιανόητη πρωτοβουλία της κυβέρνησης να κλείσει το Σκοπιανό το τελευταίο έτος της θητείας της και χωρίς περιθώρια να αφομοιώσει τις αναμενόμενες αντιδράσεις.

Κοινώς έμεινε με τον λογαριασμό στο χέρι!

Το δεύτερο σφάλμα ήταν πολιτικό. Διότι όπως πάντα το στρατηγικό αδιέξοδο οδήγησε στην κατασκευή πολιτικών ψευδαισθήσεων.

Η μια ψευδαίσθηση ήταν ότι η μεταμνημονιακή περίοδος θα συνοψιζόταν σε ένα μοίρασμα κατοστάρικων, μερισμάτων και επιδομάτων. Ηταν μια πολιτική κοινωνικού φιλοδωρήματος, την ίδια στιγμή που με την «επιστροφή στην κανονικότητα» η ελληνική κοινωνία νοηματοδοτούσε κάτι ευρύτερο, βαθύτερο και ευγενέστερο.

Αυτό το αίτημα κανονικότητας ο ΣΥΡΙΖΑ δεν το κατάλαβε, ούτε το ενστερνίστηκε ποτέ. Ισως επειδή ο δικός του ορισμός του κανονικού είναι ιδιόρρυθμος, περιθωριακός ή απλώς εξωφρενικός για την ευρεία κοινωνική πλειοψηφία. Εκεί, ο Μητσοτάκης νίκησε κατά κράτος.

Η άλλη ψευδαίσθηση ήταν ότι οι Πρέσπες θα αναδιατάξουν το πολιτικό σκηνικό, θα διχάσουν την αντιπολίτευση και θα βγάλουν τον ΣΥΡΙΖΑ από την απομόνωση (Βούτσης). Το αποτέλεσμα είναι πως με τις Πρέσπες η μεν αντιπολίτευση δεν διχάστηκε, ο δε ΣΥΡΙΖΑ απομονώθηκε ακόμη περισσότερο.

Το ιππικό του Μπίστη που (υποτίθεται) θα προσέτρεχε για ενίσχυση θύμιζε περισσότερο ψωραλέο στράτευμα του Μπρανκαλεόνε παρά αξιόμαχη δύναμη.

Το τρίτο σφάλμα ήταν τακτικό κι αφορούσε τις αλλεπάλληλες ανακολουθίες του κυβερνητικού επιτελείου.

Ο Τσίπρας ξεκίνησε να κάνει εκλογές «εν χορδαίς και οργάνοις» τον Οκτώβριο 2018 μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος και πριν χρειαστεί να κυρωθούν οι Πρέσπες από τη Βουλή (μαρτυρία Καμμένου και Ζάεφ).

Ηταν μια λογική επιλογή αλλά το Μάτι την έκαψε. Οι εκλογές μετατέθηκαν για το 2019.

Ετσι όμως ανατράπηκε και το πολιτικό χρονοδιάγραμμα. Οι Πρέσπες έπρεπε τώρα να κυρωθούν προεκλογικά με όλα τα επακόλουθα (αντιδράσεις, αποχώρηση Καμμένου και «πλειοψηφία κουρελού»).

Η επόμενη επιλογή ήταν «τέσσερις κάλπες τον Μάιο» με την ελπίδα ότι η δυσαρέσκεια θα επιμεριζόταν.

Αλλά με τις Πρέσπες νωπές, ο Τσίπρας άλλαξε πάλι τακτική εκτιμώντας ότι οι τρεις κάλπες θα του επέτρεπαν να πέσει στα μαλακά και να στείλει τις βουλευτικές εκλογές τον Οκτώβριο.

Ηλπιζε ότι έτσι θα κέρδιζε χρόνο κι έως τότε θα μπορούσε να αφομοιώσει το κόστος των Πρεσπών.

Με άλλα λόγια τον Μάιο πήγε για την ισοπαλία αλλά έχασε τόσο βαριά που οδηγήθηκε σχεδόν αναγκαστικά σε εκλογές τον Ιούλιο.

Λέγεται πως το μετάνιωσε, μπορεί. Το βέβαιο είναι ότι άλλαξε τακτική τέσσερις φορές μέσα σε εννέα μήνες. Εκλογές τον Οκτώβριο 2018, εκλογές τον Μάιο 2019, εκλογές τον Οκτώβριο 2019 και τελικά εκλογές τον Ιούλιο 2019. Είναι πολύ.

Τα τρία αυτά σφάλματα αποδείχθηκαν μοιραία επειδή ήταν και αλληλένδετα. Το στρατηγικό αδιέξοδο έφερε τις πολιτικές ψευδαισθήσεις. Και οι πολιτικές ψευδαισθήσεις, τις τακτικές παλινωδίες.

Ουσιαστικά εμπέδωσαν στα μάτια του μέσου πολίτη την αίσθηση ότι ο Τσίπρας και ο ΣΥΡΙΖΑ βρίσκονται στην έξοδο. Οι κάλπες απλώς το πιστοποίησαν.

Αυτό που δεν είναι εύκολο να απαντηθεί είναι γιατί τους πήγαν όλα τόσο στραβά.

Υπάρχει ασφαλώς η υποκειμενική ευθύνη ενός ανεπαρκέστατου επιτελείου κι ενός μετριότατου πολιτικού προσωπικού το οποίο πολλοί είχαν υπερτιμήσει. Καλώς ή κακώς, ο προηγούμενος πρωθυπουργός δεν έπιανε πουλιά στον αέρα – το αντίθετο…

Υπάρχει όμως και το αντικειμενικό γεγονός της αλλαγής των συνθηκών. Προϊόντα της κρίσης ο Τσίπρας, ο ΣΥΡΙΖΑ και η κυβέρνησή τους δεν μπόρεσαν να προσαρμοστούν στην αποδρομή της κρίσης παρ’ όλο που κι οι ίδιοι συνέπραξαν σε αυτήν την αποδρομή.

Αυτό που θα είναι το ζητούμενο και για τη χρονιά που μας έρχεται.