Η κρίση ταυτότητας {LF}της Ευρωπαϊκής {LF}Κεντρικής Τράπεζας

Με την αλλαγή σκυτάλης στον γυάλινο πύργο της Φρανκφούρτης, όλα τα νέα θεσμικά όργανα της ΕΕ είναι πλέον στη θέση τους: νέα Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Κοινοβούλιο, Κεντρική Τράπεζα. Και παρά το γεγονός ότι η πορεία της ΕΕ τα επόμενα χρόνια θα καθοριστεί από τις πρωτοβουλίες και την αλληλεπίδραση μεταξύ των τριών, όσον αφορά την πορεία της οικονομίας της ΕΕ, τα φώτα θα είναι στραμμένα στις αποφάσεις της ΕΚΤ.

Από την αρχή της κρίσης, η ΕΚΤ έπαιξε καθοριστικό ρόλο, συχνά με συγκεχυμένο στίγμα πολιτικής. Στα θετικά: η παροχή απεριόριστης ρευστότητας στις ευρωπαϊκές τράπεζες και η αγορά ομολόγων των χωρών της περιφέρειας στη δευτερογενή αγορά. Στα αρνητικά: η αύξηση των επιτοκίων εν μέσω κρίσης αλλά και η στάση του Ζαν-Κλοντ Τρισέ στην αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους. Το στίγμα έγινε πιο καθαρό μετά  την εναλλαγή στο τιμόνι της ΕΚΤ στο τέλος του 2011, ενώ η εμβληματική φράση του Μάριο Ντράγκι το καλοκαίρι του 2012 «θα κάνουμε ό,τι χρειαστεί» έβαλε την ΕΚΤ στο επίκεντρο της υπεράσπισης του ευρώ και αποτέλεσε την αρχή του τέλους της κρίσης.

Η Κριστίν Λαγκάρντ διαδέχεται τον πλέον επιτυχημένο πρόεδρο της ΕΚΤ από τη σύστασή της. Πριν αποχωρήσει, εκείνος φρόντισε οι πολιτικές του να έχουν συνέχεια: η ΕΚΤ δεσμεύθηκε σε μία πολιτική χαμηλών επιτοκίων όσο ο πληθωρισμός είναι κάτω του στόχου 2%, σηματοδότησε δε την επανέναρξη του προγράμματος αγοράς περιουσιακών στοιχείων. Οι αποφάσεις αυτές παγίωσαν στο εσωτερικό της ΕΚΤ το χάσμα μεταξύ των «ορθόδοξων» χωρών του ευρωπαϊκού Βορρά και των υπολοίπων.

Η νέα πρόεδρος καλείται να γεφυρώσει αυτό το χάσμα. Φέρνει στην ΕΚΤ ένα ενδιαφέρον μείγμα δεξιοτήτων και εμπειρίας: δεν είναι πρώην κεντρικός τραπεζίτης, έχει όμως διατελέσει υπουργός Οικονομικών τα χρόνια της κρίσης και επικεφαλής του ΔΝΤ, διαδεχόμενη με επιτυχία μία ισχυρή προσωπικότητα όπως ο Ντομινίκ Στρος-Καν. Οι πολιτικές της δεξιότητες είναι αναμφισβήτητες, οι δε πρώτες της αποφάσεις δείχνουν την πρόθεση να ακολουθήσει την πορεία του προκατόχου της – αλλά με διαφορές χαρακτήρα όσο και πολιτικής.

Η κυρία Λαγκάρντ αντιμετωπίζει δύο μεγάλες προκλήσεις. Η πρώτη αφορά το γεγονός ότι με αρνητικά επιτόκια αναφοράς, το οπλοστάσιο νομισματικής πολιτικής για την αντιμετώπιση της επόμενης κρίσης είναι σχεδόν άδειο. Εξού και η προσπάθεια πειθούς στις χώρες οι οποίες έχουν περιθώριο για επεκτατική δημοσιονομική πολιτική (λέγε με Γερμανία) να το αξιοποιήσουν. Θα τα καταφέρει να πείσει εκεί που απέτυχε ο Ντράγκι;

Η δεύτερη πρόκληση είναι διαρθρωτική και αφορά το μέλλον της ΕΚΤ. Εχοντας αναδειχθεί ως ο «ήρωας» της κρίσης, αντιμετωπίζει σήμερα μία κρίση ταυτότητας. Καλείται να γίνει πιο «πολιτική», με μεγαλύτερη έμφαση στη δημοκρατική λογοδοσία, κρατώντας όμως την ανεξαρτησία της. Ταυτόχρονα καλείται να επανεξετάσει στο νέο πλαίσιο τη συνάφεια του στόχου του πληθωρισμού 2% με την ανάπτυξη, αλλά και να συνδράμει στην πολιτική της ΕΕ σε τομείς όπως η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Εάν η κυρία Λαγκάρντ πίστευε ότι ο δρόμος που άνοιξε ο προκάτοχός της ήταν στρωμένος με ροδοπέταλα, έχει ήδη αντιληφθεί ότι η αποστολή της είναι πολύ πιο δύσκολη.

Ο Γ. Παπακωνσταντίνου είναι καθηγητής στο European University Institute, πρώην υπουργός