Brexit: μια απαγορευμένη λέξη

Κάθε δραματική πολιτική εξέλιξη στο Ηνωμένο Βασίλειο προσλαμβάνεται από την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη ως ευκαιρία προκειμένου οι Βρετανοί να «έρθουν στα συγκαλά τους» και να πάρουν πίσω το «αυτοκαταστροφικό Brexit». Ετσι και στις τελευταίες βρετανικές εκλογές προσδόθηκε ένας δημοψηφισματικός χαρακτήρας, ο οποίος όμως δεν ίσχυσε ποτέ στην πράξη.

Πράγματι, ο Μπόρις Τζόνσον οργάνωσε την προεκλογική του καμπάνια γύρω από το Brexit. Ομως, η επιχειρηματολογία του πρωθυπουργού ελάχιστα αφορούσε το ευρωπαϊκό ζήτημα αυτό καθαυτό. Σε καμία φάση της προεκλογικής περιόδου δεν συζητήθηκαν τα πλεονεκτήματα εξόδου ή τα μειονεκτήματα της παραμονής. Η ενιαία αγορά, η τελωνειακή ένωση, το νορβηγικό ή το καναδικό μοντέλο συμβίωσης με την ΕΕ είναι πολύπλοκα ζητήματα που δυσκολεύουν ακόμη και όσους τα παρακολουθούν εκ του σύνεγγυς, πόσω μάλλον την κοινή γνώμη. Ο Τζόνσον δεν ακούμπησε τίποτε από όλα αυτά. Ενστερνίστηκε με επιτυχία την κόπωση των Βρετανών απέναντι στο ατέρμονο ευρωπαϊκό ζήτημα. Εμφανίστηκε ως ο πρωθυπουργός που «τελειώνει» με το Brexit και πάει τη χώρα παρακάτω. Δεν είναι τυχαίο ότι μία από τις πρώτες του εντολές προς τα αρμόδια υπουργεία, αμέσως μετά την επικράτησή του, ήταν να απαλείψουν τη λέξη Brexit από το λεξιλόγιό τους.

Την κούραση των πολιτών απέναντι στο ευρωπαϊκό ζήτημα αναγνώρισε και η αντιπολίτευση. Ολα τα κόμματα στράφηκαν προεκλογικά σε εσωτερικά ζητήματα, αποστερώντας οριστικά τις εκλογές από τον ευρωπαϊκό χαρακτήρα που ματαίως προσδοκούσε η υπόλοιπη Ευρώπη. Οι Εργατικοί αποφάσισαν τη γραμμή της ουδετερότητας απέναντι στο Brexit, ώστε να επιστήσουν την προσοχή του κόσμου στο γενναιόδωρο προεκλογικό τους πρόγραμμα. Το Εθνικό Κόμμα της Σκωτίας βρήκε την ευκαιρία να προωθήσει την ιδέα της απόσχισης της χώρας από το Ηνωμένο Βασίλειο. Ακόμη και οι Φιλελεύθεροι Δημοκράτες, το κατεξοχήν φιλευρωπαϊκό κόμμα, απέφυγαν τις κατά τόπους συμμαχίες με τους Εργατικούς, προκρίνοντας την εκλογική τους επιβίωση και όχι την ευρωπαϊκή υπόθεση.

Η ιδιαιτερότητα των συγκεκριμένων εκλογών δεν ήταν το Brexit, αλλά η προσωπικότητα του Τζόνσον. Για πρώτη φορά από την εποχή του Τόνι Μπλερ ένας χαρισματικός πολιτικός παρουσιάστηκε στο εκλογικό σώμα επισκιάζοντας με ευκολία τους αντιπάλους του. Αυτό το πρόσωπο έλειπε στη σύγκρουση του 2010 (Κάμερον – Μπράουν), του 2015 (Κάμερον – Μίλιμπαντ) και του 2017 (Μέι – Κόρμπιν). Με τον Τζόνσον, οι Συντηρητικοί επέστρεψαν σε ποσοστά και πλειοψηφίες που είχαν να δουν από την εποχή μιας ακόμη χαρισματικής προσωπικότητας, της Μάργκαρετ Θάτσερ.

Στις τελευταίες εκλογές, οι Βρετανοί επέλεξαν πρωθυπουργό και όχι το ευρωπαϊκό τους μέλλον. Οι όροι εξόδου έχουν ήδη συμφωνηθεί, ενώ η μελλοντική συνύπαρξη με την ΕΕ θα είναι προϊόν μιας νέας, δύσκολης διαπραγμάτευσης. Ομως η δεύτερη φάση του Brexit αφορά πολύπλοκες προϋποθέσεις με τις οποίες η κοινή γνώμη ελάχιστα θα ασχοληθεί. Αυτή είναι και η μεγαλύτερη επιτυχία του λαϊκιστή Τζόνσον. Παριστάνοντας ότι «θα κάνει το Brexit αμέσως», το εξαφάνισε με ταχυδακτυλουργικό τρόπο μπροστά από τα μάτια του κόσμου, πριν καν αυτό ξεκινήσει. Η βρετανική έξοδος, στη διάρκεια της πιο κρίσιμης καμπής της, όταν δηλαδή θα αποφασιστεί η τελική της μορφή, θα είναι μια δήθεν τελειωμένη υπόθεση, μια απαγορευμένη για τη χώρα λέξη.