Και στο τέλος κερδίζει η κοινωνία

Την εβδομάδα που πέρασε ο Τόνι Μπλερ έκανε στο Λονδίνο μια ομιλία που θα χαρακτήριζα εμβληματική.

Ο τόνος ήταν φυσικά στο «εγώ σας τα είχα πει!» διότι όντως τα είχε πει. Το περιεχόμενο αφορούσε «τον ημιεπαναστατικό σοσιαλισμό» του Τζέρεμι Κόρμπιν «που απέτυχε παταγωδώς». Μετά την εκκωφαντική αποτυχία του Εργατικού Κόμματος στις εκλογές της 12ης Δεκεμβρίου δύσκολα θα μπορούσε κάποιος να τον αντικρούσει.

Να θυμίσω πως από το 1979 έως το 2019 έχουν γίνει έντεκα βουλευτικές εκλογές στο Ηνωμένο Βασίλειο. Από αυτές οι Εργατικοί κέρδισαν μόνο τρεις αλλά όλες υπό την αρχηγία του Μπλερ. Συνεπώς ο άνθρωπος έχει τα γαλόνια που του επιτρέπουν να μιλάει.

Στην ομιλία του κατέληξε ζητώντας «να λήξει η κατάληψη του Εργατικού Κόμματος από την Ακρα Αριστερά».

Η μία λύση είναι να στείλουμε τον Χρυσοχοΐδη και να τελειώσει την κατάληψη στο άψε-σβήσε.

Η άλλη να αναρωτηθούμε γιατί οι σύγχρονες ευρωπαϊκές κοινωνίες γυρίζουν την πλάτη σε αυτού του τύπου την Αριστερά.

Από παράξενη σύμπτωση το Εργατικό Κόμμα πήρε 32,1%, θεωρήθηκε καταστροφή κι ο Κόρμπιν φεύγει σηκωτός. Τον Ιούλιο, ο ΣΥΡΙΖΑ πήρε 31,5% και σχεδόν πανηγυρίζουν ότι πέτυχαν θρίαμβο. Η ουσία όμως είναι η ήττα.

Δυο εικόνες από τις βρετανικές εκλογές εικονογραφούν τη σκέψη μου.

Η πρώτη. Ο Κόρμπιν ανακοινώνει πως αν εκλεγεί θα κάνει μεν δεύτερο δημοψήφισμα για το Brexit αλλά δηλώνει ότι εκείνος θα μείνει ουδέτερος. Ούτε μέσα, ούτε έξω!

Η δεύτερη. Μια φωτογραφία από ένα άρρωστο παιδάκι που νοσηλεύεται στο πάτωμα ενός νοσοκομείου. Το Εργατικό Κόμμα οργανώνει γύρω της μια ολόκληρη εκστρατεία για τις ελλείψεις του Εθνικού Συστήματος Υγείας. Ο Τζόνσον καλείται από δημοσιογράφους (;) να κοιτάξει και να σχολιάσει τη φωτογραφία. Αρνείται κι αυτό θεωρείται απόδειξη της κοινωνικής αναισθησίας του.

Τελικά ο Τζόνσον κέρδισε τις εκλογές. Ενδεχομένως δεν επέδειξε τη δέουσα ευαισθησία για το άρρωστο παιδάκι αλλά είχε να πει κάτι ισχυρό για το βασικό πρόβλημα που απασχολούσε τους ψηφοφόρους.

Τελικά ο Κόρμπιν έχασε τις εκλογές. Μπορεί να συγκινήθηκε με το άρρωστο παιδάκι, μπορεί να είχε δίκιο για τις ελλείψεις του Εθνικού Συστήματος Υγείας, αλλά στο βασικό ζήτημα που απασχολούσε την κοινωνία δήλωνε ουδέτερος.

Εχω αναφερθεί ξανά στον Μαρκ Λίλα, έναν προοδευτικό καθηγητή του Columbia, που έγραψε ένα δοκίμιο για την κυριαρχία των συντηρητικών.

Φέρνει ένα παράδειγμα. Αν μπεις στο site του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος θα βρεις μια περιεκτική τοποθέτηση για το Σύνταγμα, την οικονομία, την ασφάλεια, το Μεταναστευτικό, την απασχόληση… Ολα υπό τον γενικό τίτλο «Μια Αναγέννηση της Αμερικής».

Αν μπεις στο site του Δημοκρατικού Κόμματος δεν θα βρεις τίποτα αντίστοιχο παρά μόνο links υπό τον γενικό τίτλο «People» που παραπέμπει σε ιστοσελίδες διαφόρων κοινωνικών ομάδων: γυναίκες, ΛΟΑΤΚΙ, ισπανόφωνοι, Αφροαμερικανοί, Αμερικανοασιάτες, ιθαγενείς Αμερικανοί κ.λπ.

(Mark Lilla, The Once and Future Liberal, Λονδίνο, 2018).

Από τη μια πλευρά δηλαδή υπάρχει μια κεντρική και συνολική αντίληψη για την κοινωνία. Κι από την άλλη το άθροισμα των επιμέρους απόψεων κι αντιλήψεων  διαφόρων κοινωνικών ομάδων. Αλλά η κοινωνία είναι σύνολο, δεν είναι άθροισμα.

Ο Λίλα παραθέτει μια ουσιώδη παρατήρηση του Εντουαρντ Κένεντι που έλεγε:

«Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι υπάρχει διαφορά ανάμεσα σε ένα κόμμα που νοιάζεται για την εργασία και ένα εργατικό κόμμα. Υπάρχει διαφορά ανάμεσα σε ένα κόμμα που νοιάζεται για τις γυναίκες και ένα γυναικείο κόμμα. Μπορούμε και πρέπει να είμαστε ένα κόμμα που νοιάζεται για τις μειοψηφίες χωρίς να γίνουμε ένα μειοψηφικό κόμμα» (1985).

Το βέβαιο είναι ότι η πολυδιάσπαση του πολιτικού αντικειμένου έχει εκχωρήσει την ηγεμονία στις παρατάξεις που μπορούν και συνομιλούν με το σύνολο της κοινωνίας πάνω στα πεδία που ορίζει η ίδια η κοινωνία κι όχι οι επιμέρους συνιστώσες της. Στο τέλος κερδίζει η κοινωνία.

Επιστροφή στη σημερινή Ελλάδα. Αναρωτιέμαι γιατί η προσπάθεια αποκατάστασης του νόμου και της τάξης από την πλευρά της κυβέρνησης βρίσκει τέτοια κοινωνική αποδοχή, ακόμη και με τις όποιες αστοχίες της.

Και νομίζω ότι η εξήγηση είναι απλή. Η έννομη τάξη αφορά το σύνολο της κοινωνίας και η κοινωνία την εκλαμβάνει ως μείζον ζητούμενο. Αντιθέτως οι αντιδράσεις κάθε καταληψία, αντιεξουσιαστή, αναρχοαυτόνομου, αλληλέγγυου ή παραβατικού, οι αντιστάσεις τους στην αποκατάσταση της τάξης, δεν μπαίνουν σοβαρά στον υπολογισμό των θεμελιωδών μεγεθών.

Εχουμε δηλαδή μια επανάληψη της διαρκούς αντιπαράθεσης ανάμεσα στο ουσιώδες και το δευτερεύον.

Κι όταν (για να θυμίσω τον Μπλερ) το ένα μέρος της αντιπαράθεσης καταλαμβάνεται από μια παρδαλή «Ακρα Αριστερά» το αποτέλεσμα μοιάζει δεδομένο. Κερδίζει ο Τζόνσον, χάνει ο Κόρμπιν από τα αποδυτήρια!

Εχω και δεύτερο παράδειγμα. Στη συντριπτική της πλειονότητα η ελληνική κοινωνία θεωρεί ότι αντιμετωπίζει ένα πρόβλημα μεταναστευτικών ροών, όχι ένα ζήτημα προσφυγικών δικαιωμάτων. Αξιολογεί λοιπόν την εκάστοτε κυβέρνηση στο πεδίο που η ίδια θεωρεί σημαντικό: τη μετανάστευση. Οχι σε εκείνο που ορίζει η κάθε Μη Κυβερνητική Οργάνωση!

Καλώς ή κακώς, ο «δικαιωματισμός», οι «ανισότητες» ή ο «ταυτοτισμός» όταν δεν είναι καλοδεχούμενες ευαισθησίες αλλά μετατρέπονται σε κυρίαρχο πολιτικό πρόταγμα οδηγούν στην εκχώρηση της κοινωνίας σε εκείνους που μπορούν να κάνουν τη διάκριση ανάμεσα στο «κυβερνώ» και στο «κηρύττω». Ανάμεσα στο σύνολο και τα επιμέρους.

Αλλωστε όπως έλεγε κι ο Σεν-Ζιστ «δεν μπορείς να κυβερνήσεις χωρίς λακωνικότητα», δηλαδή με φλυαρίες.

Διαφορετικά, προσθέτω εγώ, θα μας κυβερνούσε το Ποτάμι!