Για την υπεράσπιση του κράτους δικαίου

Με την ανάθεση διερεύνησης περιστατικών αυθαιρεσίας στον Συνήγορο του Πολίτη, την ανεξάρτητη, συνταγματικά κατοχυρωμένη, αρχή που επιλέγεται – με ευρύτατη πλειοψηφία – από και αναφέρεται στη Βουλή των Ελλήνων, η χώρα μας συμπεριελήφθη σε μια εξαιρετικά περιορισμένη ομάδα ευρωπαϊκών κρατών, με καταγεγραμμένο ιστορικό αστυνομικής αυθαιρεσίας, όπως η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο (ιδίως η Αγγλία και η Β. Ιρλανδία), όπου ομόλογοι θεσμοί έχουν αναλάβει ανάλογες αρμοδιότητες.

Η αποστολή του Συνηγόρου κρίσιμη. Να διασφαλίζει την τήρηση της νομιμότητας και τον σεβασμό των ουσιαστικών και δικονομικών εγγυήσεων πλήρους και εμπεριστατωμένης έρευνας, τη θεμελίωση των πειθαρχικών κατηγοριών και άρα την αποφυγή διάτρητων κατηγορητηρίων και διαδικασιών που μπορούν να οδηγήσουν είτε σε απαλλαγές είτε σε καταδίκες της χώρας, την προστασία των δικαιωμάτων θυμάτων και ελεγχόμενων, τον έλεγχο κάθε περιστατικού, τη διαφάνεια της διαδικασίας, κορυφαίο πρόταγμα κάθε δημοκρατικής πολιτείας και απαίτηση της κοινωνίας. Για όσους εκφράζουν επιφυλάξεις ή και δυσπιστούν για τον ρόλο του Συνηγόρου του Πολίτη, απαντήσεις δίνει η πρώτη έκθεσή του ως εξωτερικός μηχανισμός. Τα μισά από τα πορίσματα των εσωτερικών πειθαρχικών οργάνων της ΕΛ.ΑΣ επεστράφησαν, άλλοτε για συμπλήρωση, διότι κρισιμότατο αποδεικτικό υλικό – μαρτυρικές καταθέσεις, βιντεοληπτικό υλικό, ιατροδικαστικές εκθέσεις – είτε δεν συνελέγη είτε δεν αξιολογήθηκε όπως θα έπρεπε, άλλοτε για διόρθωση ουσιωδών ελλειμμάτων και πλημμελειών, όπως η μη διασφάλιση της αμεροληψίας του διενεργούντος την έρευνα. Η εικόνα που αποτυπώνει η πρώτη αυτή έκθεση, διόλου τιμητική για την ποιότητα του εσωτερικού πειθαρχικού ελέγχου, αποτελεί το σημείο αφετηρίας. Η εικόνα από τις επόμενες εκθέσεις θα καταδείξει τον βαθμό συμμόρφωσης των σωμάτων ασφαλείας και βελτίωσης της ποιότητας των ελέγχων.

Οπως και σε άλλες χώρες, όπου υπόνοιες για πλημμελή διερεύνηση περιστατικών αυθαιρεσίας από όργανα των σωμάτων ασφαλείας οδήγησαν στην εμπλοκή ομόλογων θεσμών, έτσι και στην Ελλάδα, η αρμοδιότητα του Συνηγόρου να διερευνά ή να επιβλέπει τη διερεύνηση υποθέσεων δεν υποκαθιστά τον αναγκαίο, επιβεβλημένο για κάθε αναφερόμενο περιστατικό έλεγχο από τα εσωτερικά πειθαρχικά όργανα. Και δεν θα μπορούσε να τον υποκαθιστά. Ο κάθε ελεγχόμενος, ο κάθε κατηγορούμενος έχει απαραβίαστο δικαίωμα στον φυσικό του δικαστή, πειθαρχικό και ποινικό. Και σε δίκαιη δίκη, με τήρηση όλων των διαδικαστικών εγγυήσεων, από την προδικασία μέχρι και το ακροατήριο. Ο νομικός μας πολιτισμός επιφυλάσσει τη μεταχείριση αυτή σε όλους, ανεξαιρέτως. Αλλά το ίδιο εμφατικά, η συγκάλυψη, η μη ενδελεχής διερεύνηση κάθε περιστατικού που στοιχειοθετεί ένδειξη παράνομης συμπεριφοράς, πειθαρχικής ή και ποινικής, είναι απολύτως απαράδεκτη. Επιφέρει καίριο πλήγμα στα θεμέλια της συγκολλητικής ουσίας της κοινωνικής συνοχής, στο κράτος δικαίου.

Στο διάστημα που έχει μεσολαβήσει από την ανάληψη της αρμοδιότητας, ο Συνήγορος έχει απευθύνει συγκεκριμένες προτάσεις προς τις αρμόδιες πολιτικές ηγεσίες διαδοχικών κυβερνήσεων για απαραίτητες θεσμικές παρεμβάσεις, τόσο στο πειθαρχικό δίκαιο των σωμάτων ασφαλείας, όσο και στο πλαίσιο που διέπει τον ίδιο τον μηχανισμό, για περαιτέρω ενίσχυση της αποτελεσματικότητάς του, με πρόσθετα εργαλεία έρευνας και κατάλληλο δυναμικό. Και αναμένει την ανταπόκριση.

Περιστατικά αυθαιρεσίας υπήρχαν και υπάρχουν. Θα πρέπει, ασφαλώς, να περιοριστούν δραστικά, αν δεν γίνεται να εξαλειφθούν πλήρως. Και πάνω απ’ όλα, θα πρέπει να ερευνώνται σε βάθος και αμερόληπτα. Και να επιβάλλονται οι κυρώσεις, όπου τεκμηριώνεται παρανομία. Σε αυτή την αποστολή καλούμαστε όλοι να συμβάλλουμε.

Ο Ανδρέας Ποττάκης είναι Συνήγορος του Πολίτη