Ενα πύρινο μεθύσι

Θυμάμαι έναν παλιό διευθυντή των «ΝΕΩΝ» που κορόιδευε όσους ακούνε πρωί-πρωί ειδησεογραφικές εκπομπές στο ραδιόφωνο. Εκείνος άκουγε κλασική μουσική – και στη συνέχεια εκτελούσε με λιγότερο άγχος τα βαριά του καθήκοντα. Δοκιμάστε, πράγματι, να ακούσετε τον Νίκο Κανελλόπουλο και την Κλασική Κόμπακτ Δισκοθήκη του τα Σαββατοκύριακα στον 9,84. Ή τον Γιώργο Φλωράκη στα Πρωινά Μουσικά του Τρίτου, κάθε πρωί στο Τρίτο Πρόγραμμα. Θα σας φτιάξουν τη μέρα. Μερικές φορές τα είδη ανακατεύονται: άκουσα χθες την «Κωδωνοκρουσία της Αγίας Γενεβιέβης» του Μαρέν Μαραί μετά το «Toi jamais» με την Κατρίν Ντενέβ. Υπέροχο.

Αλλά δεν είναι μόνο η κλασική μουσική βάλσαμο. Είναι πολύτιμα και τα μαθήματα ζωής που δίνουν συχνά οι συνθέτες τους. O Αρθουρ Μπρουκς, παίκτης γαλλικού κόρνου ο ίδιος, γράφει στη Washington Post για τον Μπετόβεν, που συμπληρώνονται σήμερα 249 χρόνια από τη γέννησή του (ή τη βάπτισή του, οι ιστορικοί δεν είναι σίγουροι). Γνωρίζουμε όλοι ότι ήδη από τα τριάντα του χρόνια είχε αρχίσει να χάνει την ακοή του. Για να μπορεί έτσι να ακούει τη μουσική του, κοπανούσε τα πιάνα με τέτοια μανία, ώστε συχνά τα κατέστρεφε. «Με θλίβει βαθιά αυτή η τόσο σκληρή μοίρα», έλεγε ο φίλος του και επίσης συνθέτης Λούντβιχ Σπορ.

Στην τελευταία δεκαετία της ζωής του, ο Μπετόβεν δεν άκουγε πια τίποτα. Η μουσική υπήρχε μόνο στη φαντασία του. Τα παράτησε; Οχι βέβαια. Εγραψε τα καλύτερα κουαρτέτα εγχόρδων, την επιβλητική Missa Solemnis και, φυσικά, την Ενάτη Συμφωνία. Επέμενε μάλιστα να διευθύνει ο ίδιος την πρεμιέρα αυτής της συμφωνίας (αν και λέγεται ότι η ορχήστρα ακολουθούσε στην πραγματικότητα έναν δεύτερο μαέστρο, που ήταν κρυμμένος στα παρασκήνια). Οταν τελείωσε, μία μουσικός τον έστρεψε προς το κοινό για να διαπιστώσει την αποθέωσή του.

Τα πρώτα έργα του Μπετόβεν θυμίζουν έναν από τους πρώτους δασκάλους του, τον Χάιντν. Η μουσική που έγραψε όμως στη δύση της ζωής του, όταν δεν ηχούσε πια στ’ αφτιά του το σάουντρακ της κοινωνίας, ήταν τόσο πρωτότυπη και τόσο σπουδαία, ώστε χαρακτηρίστηκε πατέρας της ρομαντικής περιόδου. Η κώφωση τον είχε απελευθερώσει.

Ποια απώλεια θα μπορούσε να βοηθήσει εμάς να ανακαθορίσουμε την προσωπικότητά μας και να επανεφεύρουμε την ταυτότητά μας; Της νιότης μας; Του κοινωνικού μας κύρους; Της επαγγελματικής μας αναγνωρισιμότητας; Μπορεί η πάροδος του χρόνου – αναρωτιέται ο Αρθουρ Μπρουκς – να μας βοηθήσει να χρησιμοποιήσουμε την ενέργειά μας για να είμαστε πλήρως παρόντες με τους ανθρώπους που αγαπάμε αντί να προσπαθούμε να εντυπωσιάσουμε τους ξένους;

Η Ενάτη τελειώνει με στίχους από την Ωδή στη Χαρά, του Φρίντριχ Σίλερ: «Κόρη εσύ των Ηλυσίων / ω Χαρά, σπίθα πανέμορφη, θεϊκή / ένα πύρινο μεθύσι / στον δικό σου τον ναό μας οδηγεί» (μτφρ. Θρασύβουλου Σταύρου). Ας τους θυμόμαστε, τώρα που ξεκινά το έτος Μπετόβεν. Δεν θα ζήσουμε δυο φορές.