Αριστεία με το ζόρι

Εχει περάσει αρκετό διάστημα, ώστε να μπορεί κανείς να διακρίνει κάποια χαρακτηριστικά της εκπαιδευτικής πολιτικής της κυβέρνησης και να τα ξεχωρίσει από τον συνειδητό επικοινωνιακό θόρυβο με τον οποίο η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Παιδείας επιλέγει να τα δημοσιοποιήσει. Σχολιάζουμε ένα από αυτά τα χαρακτηριστικά, τον παιδαγωγικά αυταρχικό χαρακτήρα των ρυθμίσεων που προωθούνται στο Λύκειο.

Στην ιστορία της εκπαίδευσης, διεθνώς αλλά και στη χώρα μας, δεν είναι λίγες οι φορές που η ειλικρινής πρόθεση για αναβάθμιση των σπουδών εκδηλώνεται με τη χρήση αυταρχικών μεθόδων. Βασιζόμενοι σε εκπαιδευτικές αρχές αλλά αναλύοντας και περιόδους από την ιστορία της εκπαίδευσης, ειδικοί σε αυτά τα ζητήματα έχουν δημοσιεύσει πολυάριθμες μελέτες που αποδεικνύουν το αδιέξοδο του αυταρχισμού στην εκπαίδευση.

Το υπουργείο Παιδείας, όμως, επιμένει και προχωρεί στη μετατροπή της καθημερινότητας του σχολείου σε μια εξετασιοκεντρική ρουτίνα. Και αυτό γιατί έχει μια ιδεολογική εμμονή προς μια στρεβλή αντίληψη για την αριστεία. Πρώτον, πιστεύει ότι η αριστεία θέλει πειθαρχία και η πειθαρχία θα επιτυγχάνεται με παιδαγωγικά αυταρχικές μεθόδους. Και δεύτερον, δεν εμπιστεύεται το εκπαιδευτικό προσωπικό του σχολείου και οδηγεί τα παιδιά στο φροντιστήριο από την Α’ Λυκείου. Πώς θα γίνει αυτό; Με περισσότερες εξετάσεις, και ακόμη περισσότερες εξετάσεις: το νέο σχέδιο προβλέπει εξετάσεις σε όλες τις τάξεις του Λυκείου με μοναδικό σκοπό την εισαγωγή στο Πανεπιστήμιο.

Από την Α’ Λυκείου οι βαθμοί όλων των εξετάσεων μαζί και με των Πανελληνίων θα συνυπολογίζονται για την εισαγωγή στα Πανεπιστήμια. Είναι δυνατόν στις μέρες μας μετά από τόσες συζητήσεις για τον παραλυτικό ρόλο των εξετάσεων αλλά και της εργαλειοποίησής τους ως προς την εισαγωγή στα Πανεπιστήμια να υπάρχει μια τέτοια εμμονή σε κάτι τόσο ξεπερασμένο; Θα μπορούσαμε να πούμε ότι προτείνεται ένα εξετασιοκεντρικό σύστημα. Οχι, όμως. Αυτό που προτείνεται είναι η εφαρμογή μιας πολιτικής που επιλέγει μέσα από τις συνεχιζόμενες και συχνότατες εξετάσεις να περάσει ένα ακραία αυταρχικό μήνυμα: ότι η αριστεία επιτυγχάνεται μονάχα μέσα από τον εξαναγκασμό, μονάχα μέσα από εκείνες τις διαδικασίες η αποκλειστική λειτουργία των οποίων είναι να αποτιμήσει την ικανότητα των παιδιών να συνηθίσουν σε ένα αφύσικο σχολείο που θα περιστρέφεται γύρω από τις εξετάσεις για τις οποίες – προφανώς – θα το ετοιμάζουν οι θεσμοί της παραπαιδείας.

Σε μια κοινωνία όπου υπάρχει μια συλλογική απαξίωση του σχολείου, οι ρυθμίσεις αυτές θα οδηγήσουν στην ακόμη μεγαλύτερη γιγάντωση αλλά και ηγεμονία των φροντιστηρίων και, βεβαίως, των ιδιαίτερων. Αν υπάρχει κάτι με το οποίο συμφωνούν «αριστεροί» και «δεξιοί» είναι ότι το παιδί (τους) θα μπει στο Πανεπιστήμιο μονάχα μέσα από το φροντιστήριο και τα ιδιαίτερα. Και ας κόπτονται οι ίδιοι για τη σημασία του σχολείου! Αυτή η διαχρονικά εδραιωμένη αντίληψη δεν απαξιώνει μονάχα το δημόσιο σχολείο, αλλά και το ιδιωτικό σχολείο. Πώς αλλιώς εξηγείται ότι σχεδόν όλα τα παιδιά που πάνε σε ιδιωτικά σχολεία πάνε σε φροντιστήρια ή έχουν ιδιαίτερα; Αρα η ρύθμιση που προωθείται, ανάμεσα σε άλλα, ενισχύει και μια απολύτως αντι-εκπαιδευτική αντίληψη των πολιτών.

Υπάρχει άλλη πρόταση; Βεβαίως. Η εκπαίδευση μέχρι και τη Β’ Λυκείου να είναι γενική, να μην υπάρχουν κατευθύνσεις και να γίνεται με πολλαπλούς και διαφορετικούς τρόπους η αξιολόγηση των μαθητών με όσο γίνεται λιγότερες εξετάσεις. Η Γ’ Λυκείου να είναι προπαρασκευαστικό έτος με λίγα μαθήματα και πολλές ώρες διδασκαλίας για κάθε μάθημα. Και να καθιερωθεί μια διαδικασία απόκτησης του απολυτηρίου που να είναι αντικειμενική και αξιόπιστη. Να μη βάζουν τα θέματα οι καθηγητές για τη δική τους τάξη, να μην επιτηρούν οι ίδιοι και να μην τα διορθώνουν οι ίδιοι, αλλά να μοιράζονται σε διαφορετικά σχολεία της περιοχής τους. Με αυτόν τον τρόπο θα αρχίσουν να δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για ένα αξιόπιστο απολυτήριο.

Η κακόηχη «αναγκαστικότητα» του κ. Βορίδη ως προς τον ξυλοδαρμό από τα ΜΑΤ, το παράπονο του συνδικαλιστή αστυνομικού ότι η προηγούμενη κυβέρνηση τους είχε «δεμένα τα χέρια», η νέα καθημερινότητα στο σχολείο, ο νέος θεσμός αξιολόγησης των πανεπιστημίων που δίνει απίστευτες εξουσίες στον επικεφαλής και η μείωση κατά 20% τουλάχιστον της χρηματοδότησης των Πανεπιστημίων αποτελούν ένα αδιαίρετο όλον. Είναι μέρος μιας θλιβερής αντίληψης ότι για να είμαστε άριστοι ως πολίτες, για να γίνουμε άριστοι ως μαθητές και για να γίνουν άριστα τα Πανεπιστήμιά μας, υπάρχει ένας μόνος τρόπος: να μας φαίνεται ως φυσιολογικός ο αυταρχισμός και αν δεν μας φαίνεται, τότε να μας φαίνεται φυσιολογικός ο εξαναγκασμός για να συνηθίσουμε στον αυταρχισμό.

Να σφίξουν τα λουριά, λοιπόν. Ολα να περιστρέφονται γύρω από τις εξετάσεις στα σχολεία, όλοι αντί να συζητάμε τα θέματα παιδείας που σχετίζονται με το σχολείο, να συζητάμε τη μονάδα που έχασε το παιδί σε μία εξέταση στην Α’ Λυκείου και τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει αυτό στη μελλοντική πορεία του. Ολα αυτά για να γίνουμε τελικά (αν όχι εμείς, τα παιδιά μας τουλάχιστον) άριστοι. Η αριστεία, όμως, είναι κάτι το σοβαρό. Δεν είναι παίξε γέλασε. Εξάλλου το βλέπουμε πολύ συχνά γύρω μας: πολλοί πήραν άριστα στις εξετάσεις, τους «ξέφυγε», όμως, το τι συνιστά μόρφωση μέσα από το σχολείο.

Ο Κώστας Γαβρόγλου είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και πρώην υπουργός Παιδείας