Πώς απαντάμε στο τουρκολιβυκό σύμφωνο

Η Τουρκία προχώρησε με την κυβέρνηση-μαριονέτα της Τρίπολης σε μία παράνομη συμφωνία. Ωστόσο, αυτή θα αρχίσει να παράγει αποτελέσματα, έστω και ντε φάκτο, συνεπώς απαιτείται η ελληνική πλευρά να εστιάσει την προσοχή της αφενός στην ευρύτατη απαξίωσή της, που θα οδηγήσει τουλάχιστον στην εν τοις πράγμασι αναίρεσή της, αφετέρου και κυρίως στην αποτροπή υλοποίησης των συμφωνηθέντων. Η ενόχληση για τις τουρκικές κινήσεις είναι εμφανής και οφείλουμε να αξιοποιήσουμε το momentum για τη συγκρότηση ενός αποτελεσματικού μετώπου.

Είναι, λοιπόν, ιδιαίτερα σημαντικό οι μαζικές προφορικές καταδίκες να κηρύξουν στην πράξη άκυρο το MΟU για το μεγαλύτερο μέρος της διεθνούς κοινότητας. Η σαφής διαφοροποίηση πρέπει να συνδυαστεί με προειδοποιήσεις προς τα δύο μέρη ότι τυχόν απόπειρα να τη θέσουν σε εφαρμογή θα επιφέρει συνέπειες, ώστε αυτά να απόσχουν από ενέργειες που θα θέσουν σε κίνδυνο την περιφερειακή ειρήνη. Ετσι και αλλιώς λειτουργεί αποσταθεροποιητικά για την ήδη ασταθή Λιβύη, καταδεικνύοντας τον αντιπαραγωγικό ρόλο της Τουρκίας στα περιφερειακά δρώμενα. Επέλεξε την επιβολή και τον εξαναγκασμό σε υπογραφή μιας αδύναμης και υπό αίρεση κυβέρνησης για να προλάβει τις εξελίξεις, δημιουργώντας περαιτέρω επιπλοκές και με το στρατιωτική τους συνεργασία.

Στην παρούσα φάση, πάντως, η ακύρωση της συμφωνίας, εφόσον η Αγκυρα ξεπεράσει τον κάβο της εγγραφής στον ΟΗΕ, δεν θα είναι μια εύκολη υπόθεση. Γι’ αυτό, η Ελλάδα θα πρέπει να συντονιστεί με τις λοιπές περιφερειακές δυνάμεις και να τις θέσει προ των ευθυνών τους, ειδικότερα δε την Αίγυπτο, που παρότι εμφανίζεται σφόδρα αντίθετη σχεδόν σε κάθε ενέργεια της Τουρκίας στην περιοχή και παρά την εχθρική σχέση Αλ Σίσι – Ερντογάν, εντέλει είναι πολύ περισσότερο φοβική απέναντι στην Τουρκία. Η διείσδυση των Αδελφών Μουσουλμάνων στο αιγυπτιακό υπουργείο Εξωτερικών δυσκολεύει ακόμη περισσότερο τις προσπάθειες εξεύρεσης κοινού παρονομαστή μεταξύ Αθήνα ς- Καΐρου. Σημειώνεται, πάντως, ότι τυχόν οριοθέτηση ΑΟΖ ανάμεσα σε Ελλάδα και Αίγυπτο θα δημιουργούσε μια νομική διαφορά, καθότι θα επικάλυπτε την αντίστοιχη μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης, προσφέροντάς μας την ευκαιρία να ζητήσουμε από το ΣΑ του ΟΗΕ να υποχρεώσει τα εμπλεκόμενα μέρη σε προσφυγή, είτε σε επιδιαιτησία είτε στο Διεθνές Δικαστήριο. Αν, μάλιστα, εγκαίρως εξασφαλίσουμε μια ανάλογη συμφωνία με το καθεστώς Χάφταρ (τώρα μοιάζει κατάλληλη η χρονική συγκυρία), η οποία θα μπορούσε να ενεργοποιηθεί αν και εφόσον αναλάβει τα ηνία της Λιβύης, θα επρόκειτο για το ιδανικό σενάριο.

Επειδή, όμως, η έκβαση είναι εξαιρετικά αβέβαιη, οφείλουμε εν τω μεταξύ να απομονώσουμε διπλωματικά την Τουρκία ως προς το αβάσιμο MOU, να αποφύγουμε τη στρατιωτικοποίηση της κατάστασης, αλλά δηλώνοντας εμφατικά την παρουσία μας (και μέσω κοινών ασκήσεων με εταίρους) και ταυτόχρονα να διατηρήσουμε ανοιχτούς τους διαύλους επικοινωνίας με τη γείτονα, επαναφέροντας τις διερευνητικές επαφές ώστε να ξεκαθαριστεί αν υπάρχει περιθώριο σύγκλισης. Συνάμα, ωστόσο, χρειαζόμαστε πρωτοβουλίες (με απτό αποτέλεσμα) προς την κατεύθυνση βελτίωσης της διαπραγματευτικής μας θέσης, άρα και του πλαισίου που θα μπορούσε να μας οδηγήσει σε δικαστική διευθέτηση, και παράλληλα εξάντληση των περιθωρίων οριοθέτησης με όμορα κράτη.

Ο Κωνσταντίνος Φίλης είναι εκτελεστικός διευθυντής ΙΔΙΣ