Σύνδεση της έρευνας με την αγορά εργασίας

Το υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων προανήγγειλε τις βασικές αρχές του νέου νομοσχεδίου που αναμένεται να κατατεθεί στη Βουλή και το οποίο επιφέρει αλλαγές στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, στοχεύοντας σε περισσότερη αξιοκρατία στην κατανομή των κονδυλίων και συγχρόνως στη σύνδεση της έρευνας με την αγορά εργασίας και τις προκλήσεις της πραγματικής οικονομίας.

Σημαντική πτυχή του νέου νομοσχεδίου αποτελεί η χρηματοδότηση των ΑΕΙ βάσει αντικειμενικών κριτηρίων ποιότητας, καθώς και η αξιολόγηση και πιστοποίηση αυτών από τη νέα Εθνική Αρχή Ανώτατης Εκπαίδευσης (ΕΘΑΑΕ). Ωστόσο, είναι σημαντικό να ορισθούν πλήρως οι διαδικασίες επιλογής των αξιολογητών, τα κριτήρια που θα εφαρμόζονται στην εκπαίδευση (ποσοστό παρουσίας των καθηγητών στις διαλέξεις και ποιότητα της διδασκαλίας) και την έρευνα (ορισμός Βασικών Δεικτών Απόδοσης, αριθμός πρόσφατων δημοσιεύσεων κ.λπ.), καθώς και τα κίνητρα που θα δίνονται στους ακαδημαϊκούς για τη βελτιστοποίηση της απόδοσής τους.

Τα προηγούμενα χρόνια έγιναν αντίστοιχες παρεμβάσεις, όπως ο Νόμος 4386/16 που προέβλεπε τη σύσταση του Εθνικού Συμβουλίου Ερευνας και Καινοτομίας (ΕΣΕΚ) και ο Νόμος 4429/2016 με τον οποίο ιδρύθηκε το Ελληνικό Ιδρύμα Ερευνας & Καινοτομίας (ΕΛΙΔΕΚ). Οι εν λόγω αλλαγές χρειάστηκαν χρόνο για να εφαρμοστούν καθώς, εκτός των άλλων, συνέπεσαν και με την οικονομική κρίση. Το γεγονός αυτό καθυστέρησε την προκήρυξη προγραμμάτων και τη μεταφορά κονδυλίων στους ερευνητές, δημιουργώντας συνθήκες ασφυξίας στα ήδη υποχρηματοδοτούμενα Ερευνητικά Ιδρύματα. Συνεπώς, είναι απαραίτητο να καθορισθούν δικλίδες ασφαλείας που θα εξασφαλίζουν ότι δεν θα υπάρξουν περαιτέρω καθυστερήσεις.

Ο νέος εθνικός σχεδιασμός θα πρέπει, επίσης, να παρέχει σταθερή ροή χρηματοδότησης στα Ερευνητικά Ιδρύματα, όπως να προκηρύσσεται συγκεκριμένος αριθμός θέσεων ερευνητών και μελών ΔΕΠ ανά τακτά χρονικά διαστήματα, έτσι ώστε να μπορεί να γίνεται ορθός προγραμματισμός από τους έλληνες επιστήμονες που εργάζονται στο εξωτερικό και συνακόλουθα να τους παρέχεται ουσιαστική δυνατότητα να διεκδικήσουν την επιστροφή τους στη χώρα.

Σε μια σειρά άλλων δράσεων, η Γενική Γραμματεία Ερευνας και Τεχνολογίας (ΓΓΕT) προκήρυξε την τελευταία τετραετία προγράμματα που απευθύνονταν σε νέους ερευνητές, όπως είναι η απόκτηση ακαδημαϊκής διδακτικής εμπειρίας σε νέους επιστήμονες κατόχους διδακτορικού (2016-2019) και τα ερευνητικά έργα ΕΛΙΔΕΚ για την ενίσχυση μεταδιδακτορικών ερευνητών/τριών. Αυτές ήταν οι πρώτες προκηρύξεις που έδιναν τη διαχείριση των προγραμμάτων (150 – 450.000 € ανά πρόταση) απευθείας στους μεταδιδάκτορες. Η αυτονομία των μεταδιδακτορικών ερευνητών είναι σημαντική για την εξέλιξή τους και θα πρέπει να ενισχυθεί με νέες παρεμβάσεις.

Για τη σύνδεση της έρευνας με την αγορά εργασίας, πέρα από την προκήρυξη συγχρηματοδοτούμενων προγραμμάτων, είναι σημαντικό να δημιουργηθούν δομές ανάμεσα σε δημόσιους φορείς και επιχειρήσεις, με στόχο τη δημιουργία spin off επιχειρήσεων και την ανάπτυξη πρότυπων γραμμών παραγωγής και υπηρεσιών. Αντίστοιχα επιτυχημένα παραδείγματα υπάρχουν σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ενωσης, π.χ. με τις δράσεις του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Ερευνας και Καινοτομίας (EIT), αλλά και τη σύμπραξη δημόσιου και ιδιωτικού τομέα μεταξύ της ΕΕ και της Κοινοπραξίας Βιο-βασιζόμενων Βιομηχανιών (ΒΒΙ Joint Undertaking). Η ανάδειξη νέων επιστημόνων και η έμπρακτη στήριξή τους, παράλληλα με την ενίσχυση των υποδομών έρευνας και της καινοτόμου επιχειρηματικότητας είναι ζωτικής σημασίας επένδυση για την αύξηση της ανταγωνιστικότητας της χώρας μας. Είναι βασικοί πυλώνες που θα επιτρέψουν να ανακόψουμε και να αντιστρέψουμε το λεγόμενο «brain drain».

Ο Χάρης Μ. Γαλανάκης είναι καθηγητής King Saud University και συνιδιοκτήτης των  Εργαστηρίων Γαλανάκης – Agricultural Sciences