Η σύγκρουση των εαυτών

Είναι ένα από τα λίγα μάντρα του 20ού αιώνα που κληρονόμησε στην ακέραια, προστακτική μορφή του ο 21ος: Να είσαι ο εαυτός σου. Να είσαι αυτό που είσαι, να μην προσποιείσαι κάτι άλλο, ποτέ και πουθενά. Αυτός είναι ο μοναδικός δρόμος προς την ευτυχία, την ολοκλήρωση και την επιτυχία. Η ζωή αξίζει έτσι, δεν αξίζει αλλιώς.

Ακουσαν άραγε να βγαίνει το μάντρα από τα χείλη κάποιας διασημότητας; Το διάβασαν σε κάποιον από τους εκατοντάδες οδηγούς αυτοβοήθειας που έκαναν θραύση τις περασμένες δεκαετίες; Δεν μπορεί να ξέρει κανείς. Ο εαυτός του πάντως είναι ο Ντόναλντ Τραμπ. Ο δικός του είναι και ο Μπόρις Τζόνσον. Είναι και ο Τζάστιν Τριντό. Και ο Μακρόν. Και ο Σαλβίνι. Κι άλλοι ακόμη. Ο εαυτός μοιάζει για πρώτη φορά εδώ και καιρό να μη χωράει στο κοστούμι κανενός θεσμικού ρόλου. Είναι ένα Ego που θρέφεται ασταμάτητα. Μεγαλώνει συνεχώς και ασυγκράτητα. Τι είναι ο εαυτός μας; Τίποτε λιγότερο από έναν νιτσεϊκό υπεράνθρωπο.

Ενας νιτσεϊκός υπεράνθρωπος στην τσαρλατάνικη εκδοχή του Τζόνσον. Την ανεκδιήγητη του Τραμπ. Την αφελή του Τριντό, την τραχιά του Σαλβίνι, τη φιλέριδα του Μακρόν. Δεν είναι όλοι οι εαυτοί ίδιοι. Δεν είναι το ίδιο τοξικοί. Είναι, ας πούμε, τρομακτικό να είναι κανείς ο Τραμπ, αλλά δεν είναι και φοβερό να είναι ο Μακρόν. Ολοι τους όμως έχουν πρωταγωνιστήσει σε μικρά ή μεγαλύτερα επεισόδια που δίνουν την αίσθηση πως η αστάθεια του κόσμου δεν οφείλεται αυτή τη φορά σε συγκρούσεις κρατών και συμφερόντων, αλλά σε μια σύγκρουση εαυτών.

Μα έχει τόση σημασία; Εχει στο μέτρο που οι εαυτοί είναι συνήθως πιο απρόβλεπτοι από τα συμφέροντα. «Θέλεις να σου στείλω μερικούς τζιχαντιστές;». «Ας σοβαρευτούμε». Δεν είναι μόνο ένα αδόκιμο αστείο που συγκρούεται με μια ανάκληση στην τάξη. Είναι η σύγκρουση δυο προσώπων, η σχέση των οποίων δείχνει να μη στηρίζεται σε κανέναν απολύτως δεσμό – ούτε ιδεολογικό, ούτε πολιτισμικό. Ποιον βλέπει ο Μακρόν απέναντί του; Εναν χοντροκομμένο Αμερικάνο, τον λευκό, ανερμάτιστο Αμερικάνο που διασκεδάζει κάνοντας χοντροκομμένες πλάκες ενώ ψήνει τεράστιες μπριζόλες στο μπάρμπεκιου. Ποιον βλέπει ο Τραμπ; Εναν καβαλημένο Γάλλο που όπως όλοι οι Γάλλοι παίρνει τον εαυτό του εξαιρετικά στα σοβαρά.

Κι έπειτα, πώς να περάσει κανείς την ώρα του σε μια βαρετή Σύνοδο Κορυφής; Οπως ένας πρωθυπουργός που αισθάνεται πως η χώρα του, και ενδεχομένως ο ίδιος ακόμη περισσότερο, βρίσκονται πολύ μακριά από τα προβλήματα του υπόλοιπου κόσμου. Οπως ο Τζάστιν Τριντό: Κουτσομπολεύοντας τον Τραμπ για την ασημαντότητα μιας μαραθώνιας συνέντευξης Τύπου. «Είδατε πώς έπεσαν τα σαγόνια των συνεργατών του;». Είναι κάτι για το οποίο αξίζει να γελάσει ο Μακρόν, ο Τζόνσον και ο Μαρκ Ρούτε σε ένα πηγαδάκι στο παλάτι του Μπάκιγχαμ. Αλλά και κάτι για το οποίο αξίζει να μουτρώσει ο Τραμπ και να καταγγείλει τον Τριντό για διπροσωπία. Να με κοροϊδεύει αυτός που νόμιζα πως με θαύμαζε; Ποιος είναι ο πραγματικός εαυτός του απέναντι σε μένα που είμαι πάντα ο εαυτός μου;  Ποιο είναι το δικό του μάντρα;

Ολα αυτά θα ήταν απλώς χαριτωμένα εάν είχε έλθει πραγματικά το τέλος της Ιστορίας. Θα ήταν διασκεδαστικά ανέκδοτα εάν ο κόσμος δεν είχε να χωρίσει τίποτε, εάν ζούσε σε μια συνθήκη πληρότητας όπου θα είχε λόγους μόνο να σκοτώσει την ώρα του. Αλλά ο κόσμος δεν είναι αυτός. Εχει ακόμη ανάγκη από αυτές που λέγονταν κάποτε «στιβαρές ηγεσίες», δείχνει να χρειάζεται ακόμη ηγέτες με πλήρη συνείδηση του θεσμικού τους ρόλου και της αποστολής τους. Ο κόσμος χρειάζεται ακόμη κάποιους να τον «τρέξουν». Κι αυτοί δεν μπορεί να είναι κάποιοι που θυμίζουν τρελούς μονάρχες του Μεσαίωνα. Κάποιοι που αφήνονται να είναι τόσο ο εαυτός τους ώστε ο εαυτός τους να ανατρέχει στον χαβαλέ, την ξεγνοιασιά και τη χαλαρή σύνδεση με την πραγματικότητα της παιδικής ηλικίας.

Αυτοί οι παλιμπαιδίζοντες εαυτοί αφήνουν ένα κενό εξουσίας σε μια φύση που απεχθάνεται το κενό. Ποιος θα το συμπληρώσει; Μα όποιος τον οδηγεί εκεί ο εαυτός του. Ο Εμανουέλ Μακρόν και η μικροναπολεόντεια φιλοδοξία του να οδηγήσει την Ευρώπη. Ο Μπόρις Τζόνσον και η αριστοκρατική δική του να κρατήσει το τιμόνι της Βρετανίας. Η φιλοδοξία δεν είναι κακή. Μόνο που πέφτει θύμα του ίδιου μάντρα. Αυτός δεν είναι ο μεταπολεμικός κόσμος όπου μοιράζονταν την εξουσία ο Κολ και ο Μιτεράν πιασμένοι χέρι χέρι. Ούτε ο μεταπολεμικός κόσμος που αναγνώριζε στις Ηνωμένες Πολιτείες μια φυσική ηγεσία. Και ούτε καν αυτός όπου οι ίδιες οι Ηνωμένες Πολιτείες αναλάμβαναν το βάρος και την ευθύνη των ηνίων του.

Στον σημερινό κόσμο ο καθένας είναι μόνος του. Μόνος του χωρίς να αντέχει σχεδόν κανέναν άλλον, σαν η παρουσία όλων των άλλων να είναι ενοχλητική και οι επαφές μια κουραστική σύμβαση της ίδιας ζωής. Πώς το είπε η Ανγκελα Μέρκελ στον Μακρόν; «Κουράστηκα να μαζεύω τα σπασμένα σου». Τι άλλο μένει να κάνει ο καθένας λοιπόν; Να μείνει μόνος του. Μόνος του με τον υπέροχο εαυτό του.