Εθνικό θέμα

Την τελευταία τριετία έχουν γίνει πολύ παραγωγικές συζητήσεις στην Ελλάδα για την παιδεία. Πρέπει, για παράδειγμα, να υπάρχουν ιδιωτικά πανεπιστήμια; Ναι έλεγε η αντιπολίτευση, όχι η κυβέρνηση, τελικά πέρασε η οπισθοδρομική παλαιοαριστερή άποψη του ΣΥΡΙΖΑ και το Σύνταγμα δεν αναθεωρήθηκε. Πρέπει να είναι το Πανεπιστήμιο άσυλο του κάθε πικραμένου; Οχι έλεγε η αντιπολίτευση, ναι η κυβέρνηση, τελικά το ζήτημα αντιμετωπίστηκε με τα ΜΑΤ του Χρυσοχοΐδη. Πρέπει να είναι υποχρεωτικά τα θρησκευτικά; Ποιος πρέπει να κρατάει τη σημαία στις παρελάσεις, ο καλύτερος ή ο πιο τυχερός;

Την ίδια στιγμή, οι επιδόσεις των ελλήνων μαθητών σε τρία γνωστικά αντικείμενα (μαθηματικά, φυσικές επιστήμες και κατανόηση κειμένου) συνέχισαν να χειροτερεύουν. Οπως δείχνει η νέα έρευνα PISA που δόθηκε χθες στη δημοσιότητα, η Ελλάδα βαθμολογήθηκε για άλλη μια φορά κάτω από τη βάση. Για πρώτη φορά οι τούρκοι μαθητές σημείωσαν καλύτερες επιδόσεις από τους Ελληνες και στα τρία γνωστικά αντικείμενα.

Κάτι δεν πάει καλά λοιπόν με το εκπαιδευτικό μας σύστημα. Και επειδή τα προβλήματα που αναφέρθηκαν στην αρχή μάλλον θα παραμείνουν για καιρό ακόμη άλυτα, ίσως είναι καιρός να αναρωτηθούμε γιατί εμείς πάμε από το κακό στο χειρότερο και χώρες όπως η Φινλανδία και η Εσθονία βρίσκονται πάντα στις πρώτες θέσεις.

Πρέπει να είμαστε δίκαιοι: και αυτές οι χώρες δείχνουν να έπιασαν ταβάνι. Παρά την αύξηση των κατά μαθητή δαπανών κατά 15% την τελευταία εικοσαετία στις χώρες του ΟΟΣΑ, οι μέσες επιδόσεις τους παραμένουν λίγο-πολύ οι ίδιες. Ποια ήταν η έκπληξη φέτος; Η Κίνα. Στις τέσσερις γεωγραφικές της ομάδες που μελετήθηκαν, προέκυψε ότι οι μαθητές είναι τρία χρόνια μπροστά από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ.

Φαίνεται λοιπόν, όπως παρατηρεί ο Economist, ότι από ένα σημείο και μετά δεν υπάρχει πλέον σχέση μεταξύ δαπανών και επιδόσεων. Φαίνεται επίσης ότι τα σχολεία ασκούν μικρότερη επιρροή από όση νομίζουμε: κυρίαρχο ρόλο παίζουν η κοινωνία και η γενικότερη κουλτούρα.

Οι παρατηρήσεις αυτές δεν μειώνουν τη σημασία του προγράμματος PISA για μια χώρα σαν την Ελλάδα. Το μεγάλο μυστικό των ευρωπαϊκών χωρών που οι μαθητές τους έχουν σταθερά υψηλές επιδόσεις είναι η ποιότητα των δασκάλων. Ο αριθμός των μαθητών στην τάξη δεν έχει τελικά και τόση σημασία. Το ποιον έχουν απέναντί τους είναι το κλειδί. Και το πώς συνεργάζονται μαζί του. Γιατί σε χώρες όπως η Φινλανδία, ο μαθητής δεν ακούει όλη μέρα τον δάσκαλο. Συμμετέχει ενεργά, κι όταν γυρίζει στο σπίτι είναι ελεύθερος να ασχοληθεί με αθλητικές και καλλιτεχνικές δραστηριότητες.

Το αντίθετο ακριβώς δηλαδή από αυτό που συμβαίνει στην Ελλάδα. Κι έτσι, μόλις το 6,2% των ελλήνων μαθητών πέτυχε πέρυσι πολύ υψηλές επιδόσεις σε έστω και ένα γνωστικό αντικείμενο (έναντι 22,5% στην Εσθονία). Μήπως η Νίκη Κεραμέως πρέπει να αντιμετωπίσει την παιδεία ως εθνικό θέμα;