Αβαθής αλλά χρήσιμη

Το τέταρτο διάβημα αναθεώρησης του Συντάγματος του 1975 δεν έχει τη δυναμική εκείνων του 1986 (με την εξισορρόπηση των εξουσιών εντός του κοινοβουλευτικού πολιτεύματος) και του 2001 (με τον ουσιαστικό εκσυγχρονισμό σχεδόν όλου του αρχικού κειμένου), αλλά ούτε και θα περάσει χωρίς ίχνος, όπως «η αναθεώρηση του επαγγελματικού ασυμβίβαστου» του 2008. Η αναθεώρηση που ολοκληρώθηκε χτες δεν είχε ιδιαίτερο βάθος, τόλμη ή πρωτοτυπία, εισέφερε όμως βελτιώσεις σε ορισμένα διόλου αδιάφορα ή ασήμαντα ζητήματα.

Αντίθετα από αρκετούς θεωρητικούς και πολιτικούς, πιστεύω πως το γεγονός ότι δεν αναθεωρήθηκαν πολλές συνταγματικές διατάξεις είναι θετικό. Το Σύνταγμά μας δεν χρειάζεται εκ βάθρων εκσυγχρονισμό, ιδίως μετά το λίφτινγκ του 2001, ούτε έχει πολλούς αναχρονισμούς (με εξαίρεση, κατά τη γνώμη μου, τη διαρρύθμιση των σχέσεων Κράτους και Εκκλησίας) ή υστερήσεις σε σχέση με τις ανάγκες της εποχής (εκτός ίσως από την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής και των «νέων ανισοτήτων»). Αν αυτά ισχύουν, τότε ένα μη ισχνό και μη ιδεολογικά φορτισμένο αποτέλεσμα είναι ένα σχετικά ικανοποιητικό αναθεωρητικό αποτέλεσμα.

Η αναθεώρηση του 2019 θα μπορούσε να αποδοθεί με έναν μαθηματικό τύπο: 6 + 2 + 1 + 5. 6 διατάξεις (εκλογή Προέδρου της Δημοκρατίας, βουλευτική ασυλία, εξεταστικές επιτροπές από τη μειοψηφία, ευθύνη υπουργών, στρατιωτικά δικαστήρια, εκλογή ηγεσιών ανεξάρτητων Αρχών) πήραν στην προηγούμενη Βουλή πάνω από 180 ψήφους, άρα συγκέντρωναν ευρεία συναίνεση και παρείχαν εμπιστοσύνη στη σημερινή πλειοψηφία για τη διαμόρφωσή τους. 2 διατάξεις είχαν προταθεί στην πρώτη Βουλή από κόμματα της σημερινής αντιπολίτευσης και η σημερινή κυβέρνηση τις «υιοθέτησε» στην πορεία (κατοχύρωση ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος, θέσπιση δικαιώματος λαϊκής νομοθετικής πρωτοβουλίας). 1 διάταξη εμφιλοχώρησε μεταξύ πρώτης και δεύτερης Βουλής, γιατί κατέστη αναγκαία, λόγω της δειλίας ορισμένων κομμάτων να αποδώσουν πλήρη ψήφο στους αποδήμους. Και 5 άρθρα που αφορούν μεταβατικές διατάξεις που κουβαλούσε το Σύνταγμά μας από το 1975 δεν έχουν πια νόημα και μας ξαναφέρνουν κοντά στην εποχή του 1-1-4, αφού πλέον το ακροτελεύτιο άρθρο, για την υπεράσπιση της Δημοκρατίας, θα αριθμείται 116 (τα νούμερα δεν βγαίνουν πάντα ακριβώς στη ζωή).

Συνοπτικά, για την ουσία των κυριότερων νέων διατάξεων θα είχα να παρατηρήσω τα εξής: α) η ψήφιση ενός νόμου για τη διασφάλιση συνθηκών αξιοπρεπούς διαβίωσης καθίσταται υποχρεωτική και μέτρα που θα έρχονται σε αντίθεση με αυτή τη συνταγματικής περιωπής έννοια θα ελέγχονται δικαστικά, β) η πρόβλεψη δυνατότητας εκλογής Προέδρου της Δημοκρατίας από ένα μόνο κόμμα, ακόμα και χωρίς να διαθέτει κοινοβουλευτική πλειοψηφία, δεν ταιριάζει στο κύρος και στη φύση ρυθμιστή του πολιτεύματος – άλλο η διευκόλυνση εκλογής, άλλο η παραφθορά του θεσμού, γ) οι ρυθμίσεις της νέας παραγράφου 4 στο άρθρο 54 για τους αποδήμους είναι υπέρ το δέον λεπτομερειακές και αμφίβολου ταιριάσματος με τις γενικές, για όλους τους εκλογείς, αρχές του άρθρου 51, δ) σε σχέση με το άρθρο 62 και την ασυλία, μεγαλύτερη σημασία από τη ρητή σύνδεση των αδικημάτων με τα βουλευτικά καθήκοντα έχει η ανάθεση ευθύνης τήρησης της ορθής διαδικασίας στον Πρόεδρο της Βουλής, ε) η θέσπιση δυνατότητας σε πολίτες να ζητούν από τη Βουλή να επιληφθεί κοινωνικού ζητήματος είναι πολύ σημαντική και ίσως τελικά αποτελέσει το κύριο ίχνος αυτής της αναθεώρησης – αλλά 500.000 υπογραφές για έναν πληθυσμό σαν της χώρας μας μού φαίνεται υπερβολικός αριθμός, στ) την απάλειψη της αποσβεστικής προθεσμίας για την παραγραφή της υπουργικής δίωξης το πολιτικό μας σύστημα τη χρωστούσε πρώτα απ’ όλα στον εαυτό του, τουλάχιστον από το 2001, ζ) σε σχέση με τις ανεξάρτητες Αρχές, τα δύο ζητούμενα είναι η αύξηση του κύρους τους και προβλέψεις στον Κανονισμό της Βουλής που θα διευκολύνουν, δεν θα μπλοκάρουν, τη Διάσκεψη των Προέδρων.

Δεν πρόκειται συνεπώς για νέα, αλλά για πιο μαζεμένη, και σε συνταγματικό επίπεδο, εποχή – κάτι που ταιριάζει στην παρούσα κυβέρνηση.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος