Ενα «ήμουν κι εγώ εκεί» που έγραψε Ιστορία

«Είχαμε επιστρέψει στο ξενοδοχείο, κοντά στην Πύλη του Βρανδεμβούργου, έπειτα από την όπερα “Ορφέας και Ευρυδίκη”. Περίπου τρεις τη νύχτα ξυπνήσαμε από οχλοβοή. Χιλιάδες άνθρώποι και ακινητοποιημένα αυτοκίνητα πλημμύριζαν τη λεωφόρο. Το πρωί, στην τραπεζαρία, ακούσαμε το απίστευτο νέο! “Το Τείχος έπεσε”. Βγήκα αμέσως έξω. Το σημείο ελέγχου ήταν ανοιχτό, τα σημάδια της κατάρρευσης του Τείχους εμφανή. Μάζεψα ένα αναμνηστικό κομμάτι. Στον δρόμο για το αεροδρόμιο, τρεις εικόνες μού μένουν αξέχαστες: ένα ακινητοποιημένο φορτηγό-ψυγείο με μπανάνες και δεκάδες άνθρωποι να μοιράζονται το εξωτικό φρούτο, πιο κάτω ένα φορτηγό με κόκα-κόλες. Ατελείωτες ουρές έξω από τα καταστήματα των τραπεζών. Ο συνεργάτης μου με ενημέρωσε πως η κυβέρνηση της Δυτ. Γερμανίας επιδοτούσε με 100 μάρκα κάθε ανατολικογερμανό πολίτη για να αποφευχθεί το πλιάτσικο».

Με αυτά τα λόγια περιέγραφε, αμέτρητες φορές και με απίστευτη ένταση, ο Γιάννης Σταμούλης το βίωμά του, παίζοντας στα δάχτυλα ένα αληθινό κομμάτι από το Τείχος, κειμήλιο της εμπειρίας του. Το μάζεψε για να είναι σίγουρος ότι το έζησε, ότι δεν το ονειρεύτηκε!

Παιχνιδάκι της μοίρας το ότι «κανόνισε» να βρεθεί στο Βερολίνο εκείνη τη νύχτα της 9ης Νοεμβρίου. Ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ, ήταν μέλος της Επιτροπής Νομικών Υποθέσεων, η οποία έτυχε να συνεδριάζει εκείνο το τριήμερο 8-10 Νοεμβρίου στην εμβληματική γερμανική πόλη, σύμβολο για μισό αιώνα του Ψυχρού Πολέμου που διατηρούσε στα σπλάχνα της την επαίσχυντη κατασκευή του Τείχους.

Ενας άνθρωπος, γεννημένος το 1930, έζησε τον Β’ ΠΠ στην αρχή της εφηβείας του και είχε σίγουρα έντονες τις μνήμες του πολέμου αυτού. Ενας άνθρωπος που δρούσε φυσικά με οδηγό τα βιώματά του.

Στα επόμενα χρόνια, μεταξύ των θεμάτων συζήτησης που άνοιξε η πτώση του Τείχους, ήταν και το θέμα της παγωμένης υποχρέωσης της Γερμανίας να πληρώσει για τα εγκλήματα του Γ’ Ράιχ.

Στο μυαλό του Γιάννη Σταμούλη η επεξεργασία του βιώματος της 9ης Νοεμβρίου γέννησε την αγωγή του Διστόμου. Ο ευρωβουλευτής του 1989 εξελέγη νομάρχης το 1994, για να διεκδικήσει δικαστικά την οφειλόμενη «έμπρακτη συγγνώμη».

Η δικαστική διεκδίκηση αυτή άλλαξε τις ελληνογερμανικές σχέσεις, δούλεψε τη διχασμένη μνήμη και μετακίνησε τις ελληνογερμανικές σχέσεις σε ένα άλλο επίπεδο συζήτησης.

Ο Γιάννης Σταμούλης άφησε ελάχιστα γραπτά τεκμήρια της δράσης του. Κάποιες φορές όμως ψιθύριζε «κατέβηκα στις νομαρχιακές εκλογές για να υπηρετήσω τον Β’ βαθμό τοπικής αυτοδιοίκησης και να διεκδικήσω τις πολεμικές επανορθώσεις από τη Γερμανία».

Μας φαινόταν για χρόνια απίθανο… ίσως όμως να είναι αλήθεια. Δεν θα το μάθουμε ποτέ!

Η Χριστίνα Ι. Σταμούλη είναι δικηγόρος, διαχειρίστρια του Αρχείου Ι. Σταμούλη