Μια νέα κουλτούρα διοίκησης

Η ελληνική κοινή γνώμη υποδέχθηκε την κυβέρνηση της ΝΔ με ενθουσιασμό και προσδοκίες. Αυτό βέβαια δεν είναι κάτι πρωτοφανές. Ειδικά την περίοδο της κρίσης το είδαμε να συμβαίνει συχνά. Συνήθως, το πρώτο εξάμηνο, μετά τις εκλογές, η αισιοδοξία είναι διάχυτη και οι δείκτες εκτίμησης του έργου της νέας κυβέρνησης, θετικοί. Τα δύσκολα συνήθως ξεκινούν μετά το πρώτο έτος.

Σήμερα, η κυβέρνηση του Κ. Μητσοτάκη έχει την πρωτοβουλία των κινήσεων. Το έργο της αποτιμάται θετικά και για πρώτη φορά από το 2015 οι πολίτες εκτιμούν πως η οικονομική τους κατάσταση θα βελτιωθεί. Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει πως απουσιάζουν οι αρνητικές αξιολογήσεις, όπως για παράδειγμα στη διαχείριση του μεταναστευτικού ζητήματος.

Ομως ο βασικός κίνδυνος που διατρέχει η κυβέρνηση είναι άλλος. Είναι η ανάλωση αυτής της ευνοϊκής περιόδου σε αμιγώς διαχειριστικού χαρακτήρα κινήσεις. Στο ερώτημα «τι διαφορετικό θα μπορούσε να κάνει;», η απάντηση είναι δύσκολη. Υπάρχει, όμως, κάτι που οι ελληνικές κυβερνήσεις αμέλησαν τελείως την περίοδο της κρίσης: να θέσουν τις βάσεις μία νέας κουλτούρας πολιτικής διαχείρισης.

Δύο χαρακτηριστικές περιπτώσεις:

Πρώτον, η καλή νομοθέτηση. Οι τροπολογίες, η επίσπευση διαδικασιών, η προσθήκη άρθρων σε ασύνδετα νομοσχέδια, δημιουργούν πρόσθετο όγκο στη δημόσια διοίκηση και δυσκολεύουν τον πολίτη. Και κυρίως καλλιεργούν μία θεσμική επιπολαιότητα. Πώς μπορεί ένας πολίτης να εμπιστευθεί το Δημόσιο, όταν αυτό τον αιφνιδιάζει και τον μπερδεύει; Η νομοθέτηση πρέπει να είναι μία διαδικασία ωρίμανσης, συμμετοχής και διαβούλευσης. Πρέπει να διευκολύνει τους πολίτες στις υποχρεώσεις και τα δικαιώματά τους, παρά να περιπλέκει τη σχέση τους με το κράτος.

Δεύτερον, οι πολιτικές επιλογές σε θέσεις ευθύνης. Η δημόσια διοίκηση δεν επιτρέπεται να είναι επιπόλαιη, ούτε στον τρόπο επιλογής προσώπων σε θέση ευθύνης, ούτε στον τρόπο αντικατάστασής τους. Για παράδειγμα, στη χώρα μας, ένας υπουργός μπορεί με την ίδια ευκολία να οριστεί αλλά και να αντικατασταθεί. Αυτή η λογική των εύκολων και ταχέων αλλαγών, δημιουργεί ζητήματα εμπιστοσύνης στους θεσμούς, αλλά και θέματα πολιτικής αποτελεσματικότητας. Πώς, για παράδειγμα, ένας υπουργός θα αναλάβει ένα συγκρουσιακό έργο, όπως λόγου χάρη, η αναμόρφωση του εκπαιδευτικού χάρτη της χώρας, όταν κάθε σύγκρουση με κάθε λογής μικρά ή μεγάλα συμφέροντα μπορεί να γεννήσουν αφορμές για την αντικατάστασή του; Η ευκολία αντικατάστασης των υπουργών ενισχύει περισσότερο δυνάμεις αδράνειας και ροπές προς δημόσιες σχέσεις, παρά τη μελέτη, τον σχεδιασμό, τη στοχοθεσία και την προσήλωση στην εφαρμογή ενός στρατηγικού σχεδίου. Ακριβώς δηλαδή αυτό που έχει ανάγκη η χώρα.

Θα τολμήσει αυτή η κυβέρνηση; Δύσκολη η απάντηση. Ενα όμως είναι σίγουρο. Πως αν πραγματικά το επιθυμεί, μόνο τώρα έχει τη δυνατότητα. Τώρα – και για περιορισμένο χρόνο – οι πολίτες είναι έτοιμοι να αποδεχθούν ή να ακολουθήσουν αλλαγές που η χώρα έχει τόσο ανάγκη.

Ο Γιώργος Σιάκας είναι διευθυντής Ερευνών της Μονάδας Ερευνών Κοινής Γνώμης και Αγοράς του Πανεπιστημίου Μακεδονίας