Η γεωπολιτική ενηλικίωση της Ελλάδας

Ισως ο σημαντικότερος παράγοντας που διαμόρφωσε το διεθνές σύστημα των δύο πρώτων δεκαετιών του 21ου αιώνα ήταν η άνοδος της Κίνας. Αυτή η νέα Κίνα αλλάζει εκ νέου τα δεδομένα στα διεθνή δρώμενα και δημιουργεί ένα, θα μπορούσαμε να πούμε, πολυπολικό διεθνές σύστημα δεύτερης γενεάς, το οποίο θα είναι πιο «πλουραλιστικό» και λιγότερο «ολιγαρχικό» σε σχέση με σήμερα, προσφέροντας ευκαιρίες ανόδου και για χώρες όπως η Ελλάδα.

Ωστόσο, για να μπορέσει να εκμεταλλευτεί αυτές τις ευκαιρίες η χώρα μας θα πρέπει να ξεπεράσει τη διαχρονική της εμμονή να προσκολλάται σε κάποιον ισχυρό ξένο παράγοντα. Παραδοσιακά η Ελλάδα ταυτιζόταν πρωτίστως με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρωπαϊκή Ενωση, ενώ κατά καιρούς προβαλλόταν ως εναλλακτική λύση η υπαγωγή της στη σφαίρα επιρροής της Ρωσίας. Υπό μία έννοια, λοιπόν, η Ελλάδα παρέμενε σε μια διαρκή κατάσταση «παιδικής ηλικίας» ως προς τη γεωπολιτική της ταυτότητα. Δηλαδή, ήταν εγκλωβισμένη σε μια αντίληψη σύμφωνα με την οποία όφειλε να εξαρτάται από κάποιον άλλον.

Ομως τα τελευταία χρόνια η επιλογή αυτή οδηγήθηκε σε αδιέξοδο. Οσον αφορά την ευρωπαϊκή διάσταση της ελληνικής γεωπολιτικής ταυτότητας, αυτή υπέστη σκληρό πλήγμα μετά την οικονομική κρίση ενώ η Ευρωπαϊκή Ενωση αδυνατεί να προσφέρει ουσιαστική στήριξη στην Ελλάδα και στην Κυπριακή Δημοκρατία έναντι της τουρκικής επιθετικότητας. Οσο δε για την (έτσι κι αλλιώς απίθανη) προοπτική της προσέγγισης με τη Ρωσία, αυτή ουσιαστικά έχει πάψει να υφίσταται, τουλάχιστον αυτή τη στιγμή, εξαιτίας της επιλογής της Μόσχας να επενδύσει σε μια διευρυνόμενη στρατηγική σχέση με την Αγκυρα.

Ετσι, τα τελευταία χρόνια η Ελλάδα επέλεξε μια πρωτοφανή ταύτιση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, επενδύοντας στην πιθανότητα μιας επερχόμενης σύγκρουσης Ηνωμένων Πολιτειών – Τουρκίας, η οποία θα μετέτρεπε τη χώρα μας στο ακρότατο δυτικό όριο της νατοϊκής αρχιτεκτονικής και θα την έθετε υπό την προστατευτική φτερούγα του αμερικανικού αετού.

Η αντίληψη αυτή όμως υπέστη πριν από λίγο καιρό καίριο πλήγμα μετά την απόφαση της Ουάσιγκτον να εγκαταλείψει τους κούρδους συμμάχους της και να αποσυρθεί από τη Συρία. Προκύπτει λοιπόν το ζοφερό ενδεχόμενο οι Ηνωμένες Πολιτείες να έχουν επιλέξει να αποσυρθούν από τη γειτονιά μας, αποδεχόμενες τη μετατροπή της Τουρκίας σε κυρίαρχη δύναμη της περιοχής. Αρα λοιπόν η Ελλάδα οφείλει να εναρμονιστεί με τον ιστορικό χρόνο και να εισέλθει στον πραγματικό κόσμο της σημερινής πολυπολικότητας.

Με άλλα λόγια, η Ελλάδα οφείλει να ωριμάσει γεωπολιτικά και να αφήσει πίσω της την εμμονή για εξάρτηση και ταύτιση με κάποιον κυρίαρχο. Και ένας παράγοντας που θα μπορούσε να συνεισφέρει σε αυτό θα ήταν η αποφασιστική ενίσχυση των σχέσεών της με την Κίνα. Ενας λόγος που συμβαίνει κάτι τέτοιο είναι γιατί, για πρώτη φορά στη σύγχρονη ιστορία της, η Ελλάδα έχει τη δυνατότητα να αναπτύξει στρατηγικές σχέσεις με μια παγκόσμια δύναμη πρώτης γραμμής, η οποία δεν θέλει να κυριαρχήσει σε αυτήν. Το γεγονός αυτό είναι κρίσιμης σημασίας για τη δημιουργία στη χώρα μας μιας κουλτούρας συνεργασίας με τους διεθνείς δρώντες, όσο ισχυροί και αν είναι αυτοί, και όχι εξάρτησης από αυτούς.

Στο πλαίσιο αυτής της λογικής η ενίσχυση των ελληνοκινεζικών σχέσεων θα μπορούσε να αποτελέσει και παράγοντα που θα επέτρεπε τον επαναπροσδιορισμό και την αναβάθμιση των σχέσεων της Ελλάδας με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρωπαϊκή Ενωση αλλά σε μια πιο υγιή και παραγωγική βάση.

Ο Κωνσταντίνος Γρίβας είναι αναπληρωτής καθηγητής Γεωπολιτικής στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων. Διδάσκει επίσης Γεωγραφία της Ασφάλειας στην Ευρύτερη Μέση Ανατολή στο Τμήμα Τουρκικών και Σύγχρονων Ασιατικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών