Ο «μπαμπούλας» της Ευρώπης

Βασικός στόχος της έρευνάς μας ήταν η κατανόηση των παραγόντων που ώθησαν έναν μεγάλο αριθμό νέων ανθρώπων με υψηλά προσόντα και ακαδημαϊκές σπουδές να εγκαταλείψει την Ελλάδα κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης και της επιβολής των σκληρών οικονομικών μέτρων από τους θεσμούς, καθώς και τα κριτήρια που χρησιμοποίησαν για να επιλέξουν χώρα υποδοχής. Δύο παράγοντες αναδείχθηκαν ως πιο σημαντικοί για την επιλογή χώρας υποδοχής σύμφωνα με τα ευρήματα της έρευνάς μας: η ελκυστικότητα της χώρας υποδοχής και η φήμη της ότι είναι ανοιχτή στους μετανάστες. Ο τελευταίος παράγοντας παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς ερευνητικά δεδομένα καταδεικνύουν ότι οι μεταναστευτικές ροές προς μια συγκεκριμένη χώρα μειώνονται μόλις αυτή αποσύρει την υποστήριξή της απέναντι στους μετανάστες. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν το κρασάρισμα της ιστοσελίδας μετανάστευσης του Καναδά αμέσως μετά την εκλογή του προέδρου Τραμπ στις ΗΠΑ, καθώς και η εγκατάλειψη της Μεγάλης Βρετανίας από πολλούς επαγγελματίες μετά το δημοψήφισμα για το Brexit. Τόσο ακαδημαϊκοί όσο και ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό από χώρες εντός και εκτός της Ευρωπαϊκής Ενωσης εγκαταλείπουν μαζικά τη χώρα. Αυτή τη στιγμή υπάρχουν 41.000 κενές θέσεις νοσηλευτικού προσωπικού στη ΜΒ, με το ποσοστό των νοσηλευτών που μετανάστευσαν στη χώρα το 2018 να μειώνεται κατά 87%. Για να δούμε όμως πώς συνδέονται όλα αυτά με την έρευνά μας αλλά και με το πλαίσιο της Ελλάδας.

Η επικρατούσα επιχειρηματολογία προωθεί την άποψη ότι βασικό κίνητρο τόσο της μετανάστευσης όσο και της προσφυγιάς αποτελούν ο βιοπορισμός και η οικονομική δυσπραγία. Η έρευνά μας όμως δείχνει ότι κάτι τέτοιο δεν ισχύει πάντα, ιδιαίτερα στην περίπτωση των μεταναστών με υψηλές δεξιότητες. Παρ’ όλα αυτά, ο υποτιθέμενος οικονομικός μετανάστης έχει γίνει ο μπαμπούλας της Ευρώπης, ένας μετανάστης που έρχεται για να πάρει τις δουλειές και να εκμεταλλευθεί το σύστημα των οικονομικών προνομίων που απολαμβάνουν οι γηγενείς πληθυσμοί. Η ιδέα του «μπαμπούλα» χρησιμοποιείται από το πολιτικό σύστημα και τα μέσα ενημέρωσης σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες για να φοβίσει τον πληθυσμό των χωρών που υποδέχονται μετανάστες προκειμένου να στραφεί η προσοχή τους μακριά από τα ευρύτερα δομικά και κοινωνικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν. Σε μερικές περιπτώσεις, η προσπάθεια αυτή είχε ιδιαίτερη επιτυχία, όπως στην περίπτωση της Μεγάλης Βρετανίας, η οποία βάσισε την επιχειρηματολογία του Brexit σε έναν λόγο ξεκάθαρα εθνικιστικό και ρατσιστικό. Ο «μπαμπούλας» χρησιμοποιήθηκε πολύ αποτελεσματικά κατά τη διάρκεια της καμπάνιας για το δημοψήφισμα και χρησιμοποιείται ακόμη και σήμερα στον δημόσιο και πολιτικό λόγο. Το ίδιο παρατηρούμε και σε πολλές ακόμη χώρες, όπως στη Γερμανία, όπου το ακροδεξιό φασιστικό κόμμα κέρδισε πολλές θέσεις στις πρόσφατες εκλογές.

Η Ελλάδα μέχρι στιγμής δεν έχει πέσει στην παγίδα του «μπαμπούλα» αλλά κινδυνεύει ανά πάσα στιγμή, καθώς παρατηρείται αλλαγή του τρόπου που εκφέρεται ο λόγος σε σχέση με τους πρόσφυγες. Πρόκειται για σοβαρή παγίδα, καθώς η εικόνα μιας χώρας εχθρικής προς τους μετανάστες θα μπορούσε να βλάψει επικίνδυνα τον τουρισμό μας που τόσο τον έχουμε ανάγκη.

Η δρ Τζοάνα Βασιλοπούλου είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια Διοίκησης Ανθρωπίνων Πόρων στο Τμήμα Οργάνωσης και Διοίκησης του Πανεπιστημίου Μπρουνέλ του Λονδίνου