Μήπως το Τείχος έσωσε τον κόσμο;

Πέρασαν κιόλας τριάντα χρόνια. Κι όμως, η 9η Νοεμβρίου 1989, η ιστορική ημέρα που έπεσε το Τείχος του Βερολίνου, προκάλεσε τέτοια παγκόσμια συγκίνηση και τόση ελπίδα ελευθερίας, που μοιάζει σαν όλα αυτά να έγιναν χθες. Για τους Βερολινέζους ήταν το τέλος ενός φρικτού τυραννικού καθεστώτος. Για εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους σε όλη την Ευρώπη και πέρα από αυτήν, οι περισσότεροι εκ των οποίων ούτε είχαν πάει ούτε και θα πήγαιναν ποτέ στη ζωή τους στο Βερολίνο, τα αισθήματα ήταν τόσο έντονα σαν όλα αυτά να τους αφορούσαν προσωπικά. Και τους αφορούσαν, αφού η ανάγκη για ελευθερία κέρδιζε, εκείνη την ημέρα, μια μεγάλη μάχη. Ομως, από όλες τις διαστάσεις της υπόθεσης «Τείχος του Βερολίνου» υπάρχει και μία που λόγοι πολιτικής ορθότητας δεν επιτρέπουν τη σε βάθος εξέτασή της. Συνοψίζεται στο εξής ερώτημα: μήπως, τελικά, το Τείχος έσωσε τον κόσμο από τον όλεθρο της πυρηνικής καταστροφής;

Στις 4 Ιουνίου 1961 η Βιέννη, πάλαι ποτέ έδρα της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας που βρισκόταν από το 1945, όπως και το Βερολίνο, υπό καθεστώς κατοχής των Συμμάχων, φιλοξένησε την πρώτη συνάντηση των δύο πιο ισχυρών εξ αυτών, που τώρα ήταν σκληροί αντίπαλοι: του νεοεκλεγέντος τότε αμερικανού ηγέτη Τζον Φ. Κένεντι και του σοβιετικού ομολόγου του Νικίτα Χρουστσόφ, ο οποίος είχε πριν από λίγα χρόνια αποκηρύξει τον Στάλιν. Στην καρδιά του Ψυχρού Πολέμου οι επικεφαλής των δύο υπερδυνάμεων είχαν να συζητήσουν το αν αυτός κινδύνευε αληθινά να μετεξελιχθεί σε «θερμό». Η αγωνία στη Δύση, όπου η κοινή γνώμη μπορούσε να εκφραστεί ελεύθερα, ήταν τεράστια. Ομως τα πράγματα δεν πήγαν καλά: η συνάντηση αποτυγχάνει. Τα γεγονότα, λίγες εβδομάδες πριν, στην Κούβα και τα όσα διαρκώς για κάποιο καιρό ήδη εξελίσσονταν στο Βερολίνο την είχαν δυναμιτίσει πριν καν ξεκινήσει. Τελικά, οδήγησε στο ακριβώς αντίθετο αποτέλεσμα: στη μεγιστοποίηση της όξυνσης.

Λίγες μόλις εβδομάδες μετά, οι ανατολικογερμανοί εργάτες στο Βερολίνο έπιαναν ξαφνικά δουλειά. Η ΕΣΣΔ προχώρησε εν τω μεταξύ σε θεαματικές πυρηνικές δοκιμές που πάγωσαν τη Δύση, ενώ προκάλεσε κρίση στο Βερολίνο που λίγο έλειψε να γίνει ξανά θέατρο βομβαρδισμών. Και τα χαράματα της 13ης Αυγούστου 1961 ξεκινά να οικοδομεί το Τείχος. Τις πρώτες ώρες οι περισσότεροι από τους κατοίκους της πόλης δεν συνειδητοποίησαν τι συνέβαινε. Οσοι κατάλαβαν έγκαιρα και πήραν τη μεγάλη απόφαση πρόλαβαν και έκαναν το βήμα που χώριζε για τα επόμενα περίπου τριάντα χρόνια την ελευθερία από την καταπίεση. Ηταν οι τελευταίοι από τα περίπου 3 εκατομμύρια Γερμανούς που είχαν περάσει απέναντι από το 1949 μέχρι το 1961. Οσοι δεν το έκαναν έχασαν οριστικά την ευκαιρία. Εκτοτε, αν το επιχειρούσαν, θα ήταν με κίνδυνο της ζωής τους. Χιλιάδες το τόλμησαν στα επόμενα χρόνια. Οι περισσότεροι έπεσαν νεκροί από τις σφαίρες των ανατολικογερμανών φρουρών. Πάντως, αν και όξυνε τον ψυχροπολεμικό διπολισμό, την ίδια στιγμή, το Τείχος εκτόνωσε μόνιμα πια τη διαρκή ένταση που εκδηλωνόταν στο θερμό σύνορο Δύσης και Ανατολής, στο Βερολίνο, ήδη από τη δεκαετία του ’50. Οι απευθείας συνεχείς τριβές ανάμεσα στα σοβιετικά τανκς και στις συμμαχικές δυνάμεις σταμάτησαν. Οι σπίθες που πολλές φορές πριν από το Τείχος είχαν απειλήσει να ανάψουν παγκόσμια πυρκαγιά, έσβησαν. Είναι πολύ δύσκολο και εξίσου δυσάρεστο να το πει κανείς, όμως το Τείχος ίσως έσωσε τελικά τον κόσμο.