Μαύρα σύννεφα στην Ευρώπη

Τα σημάδια ανησυχίας είναι ήδη ορατά. Στα μέσα Οκτωβρίου το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προειδοποίησε ότι «τα ρίσκα έχουν διογκωθεί στο 80% των οικονομιών του κόσμου – σε όρους ΑΕΠ – με συστημικά σημαντικούς χρηματοπιστωτικούς τομείς, επίπεδο το οποίο καταγράφηκε στην προηγούμενη χρηματοπιστωτική κρίση», ενώ περίπου το 40% του επιχειρηματικού χρέους σε οκτώ από τις μεγαλύτερες οικονομίες του πλανήτη (ΗΠΑ, Κίνα, Ιαπωνία, Γερμανία, Βρετανία, Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία) δεν θα μπορεί να εξυπηρετηθεί, αν μια καθίζηση μισή στο μέγεθος αυτής που βίωσε ο κόσμος πριν από μία δεκαετία χτυπήσει ξανά την παγκόσμια οικονομία. Το δε χρέος που οφείλουν επιχειρήσεις ανά τον κόσμο και δεν θα μπορούν να καλύψουν την αποπληρωμή του με τα κέρδη τους, αυτό το οποίο το ΔΝΤ ονομάζει επιχειρηματικό χρέος σε ρίσκο, θα μπορούσε να φτάσει στα 19 τρισ. δολάρια. Μια βόμβα μεγατόνων για την παγκόσμια οικονομία απειλεί να σκάσει και ο κίνδυνος παγκόσμιας ύφεσης δεν μπορεί να αποκλειστεί.

Μια σειρά κινδύνων την ίδια ώρα καραδοκούν στη «γειτονιά» μας. Ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Γ. Στουρνάρας τους περιέγραψε συνοπτικά σε ομιλία του στην Ακαδημία Αθηνών, την Πέμπτη. «Η αβεβαιότητα στις σχέσεις της Βρετανίας με την Ευρωπαϊκή Ενωση, οι γεωπολιτικές ανησυχίες στη Μέση Ανατολή, η παράταση του εμπορικού πολέμου και οι ανακατατάξεις που επιφέρει στις ασιατικές οικονομίες αποτελούν μερικές από τις βασικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα η διεθνής οικονομία, εντείνοντας τις ανησυχίες για το ενδεχόμενο μιας νέας ύφεσης», είπε.

Οι κεντρικοί τραπεζίτες, με πρώτο και σαφέστερο τον πρώην πρόεδρο της ΕΚΤ Μάριο Ντράγκι, έχουν διαμηνύσει ότι ήρθε η ώρα της δημοσιονομικής πολιτικής να αναλάβει τα ηνία από τη νομισματική, τα πολεμοφόδια της οποίας εξαντλούνται. Οι ισχυροί της ευρωζώνης όμως ακόμα διστάζουν.

Σε αυτό το περιβάλλον η ελληνική οικονομία προς το παρόν φαίνεται να κινείται κόντρα στο ρεύμα. Χαρακτηριστική η αντιπαραβολή δεδομένων Ελλάδας – Γερμανίας. Η Γερμανία υφίσταται τη μεγαλύτερη συρρίκνωση του μεταποιητικού τομέα της εδώ και περισσότερο από μια δεκαετία, την ώρα που ο μεταποιητικός τομέας της Ελλάδας αναπτύσσεται ταχύτερα από οπουδήποτε αλλού στην ευρωζώνη. Το μεγάλο ζητούμενο για τους αναλυτές είναι πόσο μπορεί να διαρκέσει αυτή η κίνηση της ελληνικής οικονομίας κόντρα στο ρεύμα.

Το υπουργείο Οικονομικών με το προσχέδιο προϋπολογισμού του 2020 έχει θέσει τον πήχη ψηλά, πολύ ψηλά όπως εκτιμούν εγχώριοι αναλυτές. Η πρόβλεψη αφορά επέκταση του ΑΕΠ κατά 2,8% το επόμενο έτος έπειτα από ανάκαμψη με ρυθμό 2% φέτος. Για την ευρωζώνη, οι οικονομολόγοι της ΕΚΤ προβλέπουν μόλις 1% ενώ τα στοιχεία της Eurostat για το τρίτο τρίμηνο του έτους έδειξαν οριακή επέκταση 0,2% σε σχέση με το δεύτερο τρίμηνο του 2019.

«Η αλήθεια είναι», έγραφε πριν από λίγες ημέρες στα «ΝΕΑ» ο Τάσος Αναστασάτος – επικεφαλής οικονομολόγος της Eurobank και πρόεδρος του Επιστημονικού Συμβουλίου της Ελληνικής Ενωσης Τραπεζών -, «ότι η ελληνική οικονομία έχει ένα ιστορικό σχετικής απόκλισης από τον οικονομικό κύκλο της υπόλοιπης ευρωζώνης κι επίσης είναι σχετικά πιο κλειστή, γεγονός που μετριάζει κάπως την επίπτωση της διεθνούς επιβράδυνσης. Η κρίσιμη λέξη όμως είναι το “σχετική”: η απόκλιση των πρόδρομων δεικτών του οικονομικού κλίματος και των πραγματικών οικονομικών δεδομένων από τα διεθνώς ισχύοντα δεν μπορεί να διαρκέσει για πάντα, ιδίως δεδομένου ότι πάνω από τις μισές εξαγωγές ελληνικών προϊόντων και υπηρεσιών κατευθύνονται στην ευρωζώνη».

Η ελληνική κυβέρνηση έχει το δικό της story. Ανεπισήμως, κυβερνητικά στελέχη εκτιμούν ότι το 2020 ο ρυθμός ανάπτυξης μπορεί να ξεπεράσει ακόμα και το 3%, εφόσον μια σειρά από κυβερνητικές εξαγγελίες γίνουν πράξη στον κατάλληλο χρόνο και παράλληλα οι εξωγενείς κίνδυνοι παραμείνουν σε διαχειρίσιμα επίπεδα. Οι μειώσεις των φόρων για παράδειγμα, οι οποίες ενσωματώνονται στον προϋπολογισμό, εκτιμάται ότι θα συμβάλουν στην αύξηση του ΑΕΠ κατά μισή ποσοστιαία μονάδα. Διαρθρωτικές αλλαγές, αποκρατικοποιήσεις και προσέλκυση επενδύσεων, βελτίωση του οικονομικού κλίματος, ενίσχυση της αξιοπιστίας στις διεθνείς αγορές και πολλαπλάσια μια μείωση των στόχων για τα πρωτογενή πλεονάσματα εκτιμάται πως θα έχουν καταλυτικές επιδράσεις. Ολα αυτά όμως συνοδεύονται από ένα μεγάλο εάν… Εάν επιβεβαιωθούν στην πράξη και δεν παραμείνουν στη σφαίρα των εξαγγελιών προθέσεων.