Τι αποκαλύπτει {LF}το Brexit για την ΕΕ

Επειτα από σχεδόν τέσσερα χρόνια διχαστικής πολιτικής για το Brexit, είναι εύκολο να ξεχνάμε ότι οι περισσότεροι ψηφοφόροι του Ηνωμένου Βασιλείου δεν ενδιαφέρονταν ιδιαίτερα για την Ευρωπαϊκή Ενωση. Σύμφωνα με πρόσφατες δημοσκοπήσεις, το ίδιο ισχύει και για τους ψηφοφόρους σε όλες τις άλλες χώρες – μέλη, γεγονός που υποδηλώνει ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα της ΕΕ δεν είναι ο ευρωσκεπτικισμός, αλλά η αδιαφορία.

Σε άλλη μια άλλη περίεργη εξέλιξη στο έπος του Brexit, το κοινοβούλιο του Ηνωμένου Βασιλείου αποδέχθηκε τη συμφωνία αποχώρησης του πρωθυπουργού Μπόρις Τζόνσον με την Ευρωπαϊκή Ενωση, αλλά επίσης αποφάσισε ότι πρέπει να διεξαχθούν γενικές εκλογές στις 12 Δεκεμβρίου, πριν κυρωθεί η συμφωνία. Φανταζόμαστε τους ηγέτες της ΕΕ να χαμογελούν ειρωνικά. Παρόλο που οι δημοσκοπήσεις δίνουν στους Συντηρητικούς του Μπόρις Τζόνσον σημαντικό προβάδισμα καθώς ξεκινά η προεκλογική εκστρατεία, δείχνουν επίσης ότι η σαφής πλειοψηφία των βρετανών ψηφοφόρων – μεγαλύτερη από εκείνη που στήριξε το Brexit στο δημοψήφισμα του 2016 – τάσσεται στην πραγματικότητα υπέρ της παραμονής στην ΕΕ.

Ωστόσο, οι ηγέτες της ΕΕ ίσως χρειάζεται να περιορίσουν τα χαμόγελά τους. Ο μεγαλύτερος εχθρός της ΕΕ δεν είναι η εχθρότητα των ευρωσκεπτικιστών, αλλά η αδιαφορία. Αν και οι δημοσκοπήσεις που είχαν γίνει πριν από το δημοψήφισμα του Brexit έδιναν την πλειοψηφία σε όσους επιθυμούσαν την παραμονής της χώρας στην ΕΕ, διαπίστωναν επίσης ότι οι περισσότεροι Βρετανοί δεν ενδιαφέρονται ουσιαστικά για την ΕΕ. Το ζήτημα της ένταξης στην ΕΕ απλώς δεν ήταν θέμα προτεραιότητας για τους περισσότερους Βρετανούς. Θεωρήθηκε ότι οι ψηφοφόροι θα επέλεγαν τη λιγότερο επικίνδυνη επιλογή και θα υποστήριζαν την παραμονή. Στην πραγματικότητα, η αδιαφορία τους έκανε το δημοψήφισμα ντέρμπι.

Ως αποτέλεσμα, τα τυχαία περιστατικά ή η αποτελεσματικότητα της ρητορικής κάθε πλευράς διαμόρφωσαν το αποτέλεσμα. Το Μεταναστευτικό είχε γίνει ιδιαίτερα σημαντικό ζήτημα το 2016, λόγω των εικόνων των μέσων μαζικής μετανάστευσης και των ροών προσφύγων στη Μεσόγειο και τα Βαλκάνια. Για την εκστρατεία υπέρ της αποχώρησης, η αποτυχία της ΕΕ να διαχειριστεί την κρίση αποδείχθηκε ευνοϊκή.

Οταν οι ιστορικοί του μέλλοντος κοιτάξουν πίσω σε αυτή την εποχή, θα καταλήξουν πιθανώς στο συμπέρασμα ότι υπήρχε ένας ωκεανός απάθειας ανάμεσα σε δύο ομάδες σκληροπυρηνικών σε κάθε πλευρά του ευρωπαϊκού ζητήματος. Η Βρετανία ήταν ανέκαθεν ημι-απρόθυμη χώρα – μέλος της ΕΕ, οπότε δεν χρειάστηκε πολύ να ανατραπεί η ισορροπία ελαφρά υπέρ του Brexit. Η κρίσιμη στιγμή ήταν όταν ο τότε πρωθυπουργός Ντέιβιντ Κάμερον, βασισμένος στην πολιτική δυναμική του Συντηρητικού Κόμματος, πήρε τη μοιραία απόφαση να διοργανώσει δημοψήφισμα για το θέμα, εν μέσω του οικονομικού και πολιτικού βάρους της μακράς ύφεσης που ακολούθησε την παγκόσμια οικονομική κρίση του 2008.

Σήμερα το ποσοστό των βρετανών ερωτηθέντων που δεν είναι βέβαιοι εάν θα τους λείψει η ΕΕ είναι 63%. Ωστόσο, το 72% των γάλλων ερωτηθέντων αισθάνεται το ίδιο, όπως και το 67% των Ιταλών και το 60% των Γερμανών. Από τα στοιχεία αυτά προκύπτει πως το μεγαλύτερο πρόβλημα της ΕΕ είναι ότι οι πολίτες τη θεωρούν δεδομένη και δεν ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για το αν ευημερεί ή θα εξαφανισθεί.

Το σύνθημα της φημισμένης Special Air Service της Βρετανίας είναι «Οποιος τολμάει κερδίζει». Αλλά στην περίπτωση του Brexit, θα μπορούσε κανείς να το προσαρμόσει λέγοντας: «Οποιος φροντίζει κερδίζει». Κατά την προεκλογική εκστρατεία για το δημοψήφισμα του 2016, οι φιλευρωπαίοι Βρετανοί δεν κατάφεραν να κάνουν αρκετούς συμπατριώτες τους να ενδιαφερθούν για την παραμονή στην ΕΕ. Ισως αυτό να αλλάξει κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας του Δεκεμβρίου, αλλά θα ήταν επικίνδυνο να ποντάρουμε σε αυτό. Οι υποστηρικτές της ΕΕ στα άλλα κράτη – μέλη πρέπει να το λάβουν σοβαρά υπόψη τους. Η αδιαφορία είναι ο μεγαλύτερος εχθρός τους.

Ο Μπιλ Εμοτ είναι πρώην διευθυντής του «Economist»