Δεν σόκαραν ουσιαστικά κανέναν

Κάθε κράτος για να εμπεδώσει την ενότητα, την ισχύ και την κυριαρχία του χρησιμοποιεί και οργανώνει συν τοις άλλοις και διάφορες τελετουργικές εκδηλώσεις. Τέτοιες είναι και οι στρατιωτικές παρελάσεις. Ημερομηνίες τέλεσής τους είναι συνήθως εκείνες των σημαντικών ιστορικών γεγονότων που έχουν επιλεγεί από την κάθε κρατική εθνογενετική αφήγηση και έχουν αναχθεί σε εθνικές επετείους.

Οι παρελάσεις επιτελούσαν σημαντική ιδεολογική και πολιτική λειτουργία κυρίως στα ολοκληρωτικά καθεστώτα. Στη ναζιστική Γερμανία, για παράδειγμα, οι παρελάσεις του κόμματος αρχικά και του στρατού αργότερα ήταν συχνές, πλήρως σκηνοθετημένες και θεαματικές, με συγκεκριμένη αισθητική και προπαγανδιστική στόχευση. Στη δε Σοβιετική Ενωση, πέρα από την επίδειξη της στρατιωτικής ισχύος, η ταξιθεσία των ηγετικών στελεχών δίπλα στον εκάστοτε ηγέτη κατά τη διάρκεια της παρέλασης σηματοδοτούσε τους συσχετισμούς στους κόλπους της κομματικής και κρατικής εξουσίας.

Το τυπικό τελετουργικό των παρελάσεων είναι συγκεκριμένο και καθορισμένο. Στρατιωτικά αγήματα και κάθε είδους όπλα, σε αυστηρούς πειθαρχημένους σχηματισμούς, παρελαύνουν υπό τους ήχους εμβατηρίων ενώπιον της πολιτειακής εξουσίας.

Με τον ίδιο τρόπο διεξάγονται οι παρελάσεις και στην Ελλάδα στις επετείους της Επανάστασης του 1821 και του Οχι. Υπάρχει μια ιδιομορφία όμως. Στις εγχώριες παρελάσεις συμμετέχουν και μαθητικά αγήματα. Η συμμετοχή των μαθητών στις επετειακές παρελάσεις σχεδιάστηκε και επιβλήθηκε από το καθεστώς της 4ης Αυγούστου στα πλαίσια των αντιλήψεών του για την πειθάρχηση της νεολαίας και την ένταξή της σε μια μιλιταριστικού τύπου ιδεολογία και οργάνωση.

Παραδόξως οι μαθητικές παρελάσεις, παρά τις πολλές δημοκρατικές αλλαγές, δεν αμφισβητήθηκαν μετά την πτώση της δικτατορίας. Το ίδιο βέβαια δεν αμφισβητήθηκαν και οι στρατιωτικές. Ομως είναι γεγονός ότι οι εγχώριες παρελάσεις είχαν την αποδοχή του κόσμου, ο οποίος συνέρρεε στους δρόμους για να τις παρακολουθήσει. Δεν εκφράστηκε δε εναντίον τους κανένας κριτικός πολιτικός και θεωρητικός λόγος παρά μόνον από κάποιους ριζοσπαστικούς μειοψηφικούς κύκλους, ενώ η παραδοσιακή Αριστερά το μόνο που διεκδικούσε ήταν η συμμετοχή των εαμικών αντιστασιακών οργανώσεων στο τελετουργικό τους.

Τα χρόνια όμως της κρίσης, η οποία είχε ως αποτέλεσμα και τη γενικότερη απονομιμοποίηση του κράτους, οι παρελάσεις έγιναν πεδίο διαμαρτυριών και επεισοδίων διαφόρων αγανακτισμένων που έφτασαν έως και την ακύρωσή τους. Σταδιακά όμως και παραδόξως κατά την περίοδο της διακυβέρνησης του ριζοσπαστικού ΣΥΡΙΖΑ, η διεξαγωγή των παρελάσεων αποκαταστάθηκε.

Παρ’ όλα αυτά, ωστόσο, καθ’ όλη τη Μεταπολίτευση και μέχρι τώρα, συχνά οι παρελάσεις των μαθητικών τμημάτων εμπεριείχαν την παρώδησή τους και την αθέλητη αμφισβήτηση των ιδεολογικών τους συμπαραδηλώσεων. Η καζούρα και η πλάκα μεταξύ των μαθητών, η αδυναμία μίμησης των στρατιωτικών σχηματισμών, η απουσία ακόμα και ομοιόμορφης ενδυμασίας, οι μίνι φούστες των κοριτσιών, η χαλαρότητα του βαδίσματος των αγοριών κυρίως και άλλα πολλά διακωμωδούσαν μάλλον τον ρόλο και τη λειτουργία των παρελάσεων παρά τον αναδείκνυαν. Σταδιακά δε οι σχολικές παρελάσεις αντανακλούσαν την ολόπλευρη κρίση των εκπαιδευτικών μηχανισμών και την αδυναμία επιτέλεσης των λειτουργιών τους.

Σ’ αυτό το πλαίσιο της κρίσης του σχολείου και ενός γενικότερου μεταμοντέρνου επιτρεπτικού σχετικισμού η «συμμετοχή» της κοριτσίστικης ομάδας στην παρέλαση της Νέας Φιλαδέλφειας με τον σατιρικό – παρωδιακό τρόπο των Μόντι Πάιθον ήταν έξυπνη, αλλά, εν τέλει, απλά επεξέτεινε στα άκρα την υπάρχουσα νεανική προδιάθεση και παρά την εκ των υστέρων ιδεολογική της επένδυση δεν σόκαρε ουσιαστικά κανέναν, πέρα από κάποιους «επίσημους». Ως γνωστόν, η σύγχρονη μεταμοντέρνα συνθήκη ενσωματώνει και μετατρέπει τα πάντα σε τηλεοπτικό και διαδικτυακό θέαμα.

Ο Κώστας Καρακώτιας είναι νομικός – κριτικός βιβλίου