Ενα «πληθωριστικά πολυπολικό» διεθνές σύστημα

Η τουρκική εισβολή στη Συρία ενδέχεται να αποτελέσει ένα κβαντικό άλμα στη διαμόρφωση του διεθνούς συστήματος. Συγκεκριμένα, μέχρι πρότινος θεωρούσαμε ότι το διεθνές σύστημα είναι «ολιγαρχικά πολυπολικό», με τέσσερις ή πέντε μεγάλες δυνάμεις να κονταροχτυπιούνται για την παγκόσμια ηγεμονία, με πιο σημαντική εξ αυτών τις ΗΠΑ. Ωστόσο, η ταπείνωση που επέφερε στο γόητρο των Ηνωμένων Πολιτειών η εγκατάλειψη των Κούρδων θέτει νέα δεδομένα.

Βέβαια, έχουν προκύψει διάφορες θεωρίες οι οποίες προσπαθούν να δικαιολογήσουν τα αδικαιολόγητα, προβάλλοντας κάποιες πιθανές στρατηγικές στοχεύσεις των ΗΠΑ που οδήγησαν σε αυτήν τους την απόφαση. Μία εξ αυτών, ίσως η πιο ρεαλιστική, είναι η ανάγκη να επικεντρωθούν στην αντιμετώπιση της Κίνας με αποτέλεσμα να οδηγούνται σε απόσυρση των δυνάμεών τους από άλλες περιοχές του πλανήτη. Ακόμη και έτσι όμως, το γεγονός παραμένει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες υπέστησαν δραματικό πλήγμα τόσο στην αξιοπιστία όσο και στο γόητρό τους, δείχνοντας να είναι αδύναμες να επιβάλουν στην Τουρκία τη θέλησή τους. Επιπροσθέτως, το γεγονός ότι περιορίζουν δραστικά την παρουσία και την επιρροή τους στη Μέση Ανατολή απειλεί να καταστήσει τις ΗΠΑ μια «υπερμεσαία» δύναμη από «τη μόνη υπερδύναμη» που θεωρείτο μέχρι σήμερα.

Με άλλα λόγια, μια περιφερειακή δύναμη έδειξε ότι μπορεί να αμφισβητήσει εμπράκτως τη βούληση του υποτιθέμενου παγκόσμιου κυρίαρχου, όχι απλώς σε κάποιο τακτικό ζήτημα αλλά σε ένα κρίσιμο στρατηγικό θέμα. Αρα, ενδέχεται να εισερχόμαστε σε ένα, θα μπορούσαμε να πούμε, «πληθωριστικά πολυπολικό» διεθνές σύστημα και μένει να δούμε αν η Τουρκία θα ακολουθηθεί και από άλλες χώρες που θα διεκδικήσουν ρόλο αυτόνομων πόλων ισχύος μέσα σε αυτό.

Παρεμπιπτόντως, θα πρέπει να πούμε ότι η κίνηση αυτή της Αγκυρας δεν προέκυψε ως κεραυνός εν αιθρία. Ηδη με την επιδεικτική άφιξη των S – 400 πριν από μερικούς μήνες είχε διακηρύξει την ανεξαρτησία της από τις ΗΠΑ και την αδιαφορία της για τις όποιες αμερικανικές αντιδράσεις.

Εν κατακλείδι, οι ΗΠΑ δείχνουν παντελώς αδύναμες να ελέγξουν μια χώρα που βρίσκεται μέσα στο «μαντρί» τους, το ΝΑΤΟ, η οποία κάνει επιλογές που ξεκάθαρα αντιβαίνουν τις αμερικανικές εντολές.

Εχουμε λοιπόν μια νέα Τουρκία, σε ένα νέο διεθνές σύστημα, όπου οι δυνατότητες παρέμβασης των Ηνωμένων Πολιτειών ενδέχεται να είναι δραστικά μειωμένες σε σχέση με αυτό που θεωρούσαμε μέχρι σήμερα, ιδιαίτερα στη γειτονιά μας. Συνακόλουθα, αυτή η παράμετρος θα πρέπει να αποτελέσει τη βάση για τη χάραξη μιας ρεαλιστικής ελληνικής στρατηγικής για τα επόμενα χρόνια αν θέλουμε να είμαστε εναρμονισμένοι με τον ιστορικό χρόνο και όχι να παραμένουμε φαντασιακά εγκλωβισμένοι σε μια εποχή που έχει πια περάσει και να περιμένουμε από τους «πανίσχυρους» Αμερικανούς να λύσουν τα προβλήματά μας.

Ο Κωνσταντίνος Γρίβας είναι αναπληρωτής καθηγητής Γεωπολιτικής στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων. Διδάσκει επίσης «Γεωγραφία της Ασφάλειας στην Ευρύτερη Μέση Ανατολή» στο Τμήμα Τουρκικών και Σύγχρονων Ασιατικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών.