Ο ανηφορικός δρόμος προς {LF}τη συναίνεση

Καλοκαίρι του 2015, λίγο μετά το δημοψήφισμα. Ο Αλέξης Τσίπρας συγκαλεί συμβούλιο πολιτικών αρχηγών για να αντιμετωπίσει την πίεση από τους Ευρωπαίους, που έχει πια πάρει τη μορφή τελεσιγράφου. Στην αίθουσα η ατμόσφαιρα είναι βαριά. Είναι η πρώτη φορά που οι δύο κυβερνητικοί εταίροι, που πρωτοστάτησαν στις «αυταπάτες», βρίσκονται στην ίδια αίθουσα με τον πυρήνα του «Μένουμε Ευρώπη». Είναι, ίσως, η πιο κρίσιμη συνεδρίαση στην ιστορία της Μεταπολίτευσης. Ο Σταύρος Θεοδωράκης ζητάει να μην κρατηθούν πρακτικά. Ο Προκόπης Παυλόπουλος και οι υπόλοιποι πολιτικοί αρχηγοί συμφωνούν. Το αποτέλεσμα; Eνα κοινό ανακοινωθέν ότι η Ελλάδα δεν επιθυμεί τη ρήξη και, λίγες εβδομάδες μετά, η υπερψήφιση του τρίτου προγράμματος στήριξης με 222 ψήφους – η κυβέρνηση όμως χάνει την πλειοψηφία της.

Επί της ουσίας, στη δύσκολη στιγμή, η αντιπολίτευση έδωσε ψήφο ανοχής, σώζοντας τη χώρα. Hταν μια απόφαση που καθορίστηκε από την ανάγκη και, όπως λέει ο πολιτικός μύθος, από τη δέσμευση του Τσίπρα ότι δεν θα προσφύγει σε πρόωρες κάλπες. Η συνέχεια, βέβαια, ήταν διαφορετική. Και η κατάληξη της συνεννόησης του 2015 έθεσε τα σαθρά θεμέλια στις σχέσεις του πρώην πρωθυπουργού με τους υπόλοιπους πολιτικούς αρχηγούς, οι οποίοι δεν του είχαν πλέον καμία εμπιστοσύνη. Oχι βέβαια πως τους είχε εκείνος, ο οποίος συνήθιζε από τότε και στο εξής να τους καλεί για ενημέρωση ή ακόμη και για διαβούλευση αφού οι αποφάσεις είχαν ληφθεί, με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτό της Συμφωνίας των Πρεσπών. Μετά τις 7 Ιουλίου, ο Τσίπρας βρέθηκε στα έδρανα της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Δύο εκ των πολιτικών ανδρών που κάθισαν στο συμβούλιο του 2015 είναι σήμερα εκτός Βουλής. Eνας δεν είναι καν αρχηγός, απλά ευρωβουλευτής.

Διαφορετική προσέγγιση. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, από την άλλη, επέλεξε ένα διαφορετικό προεκλογικό προφίλ, ενώ οι πιο στενοί του συνεργάτες στο Μέγαρο Μαξίμου διατείνονταν από την αρχή πως στόχος είναι οι ευρύτερες δυνατές συναινέσεις, όπου αυτές είναι δυνατές. Πώς όμως μια κυβέρνηση μπορεί να πετύχει κάτι τέτοιο; Σ’ αυτήν ανήκει η πρωτοβουλία των κινήσεων – και, κακά τα ψέματα, αυτή θα εισπράξει το μεγαλύτερο μέρος της επιτυχίας του εκάστοτε εγχειρήματος. Οι ισορροπίες είναι λεπτές. Πρέπει να είναι αρκετά «ανοιχτή» στην άλλη άποψη, έτσι ώστε να προσελκύσει το ενδιαφέρον και τη συμμετοχή της αντιπολίτευσης στη λήψη αποφάσεων. Παράλληλα όμως πρέπει να δείξει πως δεν δειλιάζει να προχωρήσει στις μεταρρυθμίσεις που θεωρεί απαραίτητες και πως δεν εκβιάζεται από κανέναν.

Για το Μέγαρο Μαξίμου, η απόδειξη της πρόθεσης για συναίνεση είναι η στάση που κρατάει στην ψήφο των αποδήμων, όπου όλες οι θέσεις τίθενται προς συζήτηση, με μια μόνο κόκκινη γραμμή. Για τα στελέχη της αντιπολίτευσης όμως η μέχρι τώρα κυβερνητική στάση δείχνει πως ο Μητσοτάκης θέλει να προχωρήσει μόνος του. Και, υπό μια έννοια, γι’ αυτό δεν μπορεί να τον κατηγορήσει κανείς: κέρδισε την αυτοδυναμία και έχει μια σταθερή κυβέρνηση. Επιζητά όμως τη συνεννόηση μόνο τις φορές που οι 158 βουλευτές της πλειοψηφίας δεν αρκούν για μια αλλαγή. Ακόμα και σ’ αυτές τις περιπτώσεις, οι συγκλίσεις με τον ΣΥΡΙΖΑ καθίστανται από δύσκολες έως αδύνατες, ειδικά από τη στιγμή που το Μέγαρο Μαξίμου «φωνάζει» τη διαφορετική στρατηγική που ακολουθεί σε σχέση με την προηγούμενη κυβέρνηση, κατηγορώντας τον ΣΥΡΙΖΑ για τις πρακτικές που ακολούθησε σε μια σειρά κρίσιμων ζητημάτων, όπως το Προσφυγικό. Ομως και στην ελάσσονα αντιπολίτευση, τα κόμματα εμφανίζονται το λιγότερο δύσπιστα για τις προθέσεις συγκλίσεων που έχει εκφράσει μέχρι τώρα η ΝΔ. Οι συγκλίσεις με κόμματα όπως το ΚΚΕ ή το ΜέΡΑ25 ναρκοθετούνται εκ των προτέρων, όχι μόνο λόγω των πολιτικών διαφορών, αλλά και λόγω της αντιπολιτευτικής τακτικής που έχουν επιλέξει. Σε παρόμοια φάση δυσπιστίας εμφανίζεται και το Κίνημα Αλλαγής. «Ελάτε σε μένα, αλλά και να μην έρθετε, δεν με νοιάζει»: έτσι περιγράφουν στη Χαριλάου Τρικούπη τον τρόπο με τον οποίο ο Μητσοτάκης προσεγγίζει την εθνική συνεννόηση – δηλώνοντας, από τη μία, πως την επιζητά, χωρίς ωστόσο να θέτει σε διάλογο τις θέσεις του. Και δικαιολογούν την άποψή τους από τη στάση της κυβέρνησης σε θέματα που δεν απαιτούνται ευρείες πλειοψηφίες, όπως το θέμα του ασύλου. «Ζητάει τις συναινέσεις εκεί που δεν μπορεί να κάνει αλλιώς», εξηγούν.

Ο κεντροαριστερός φορέας, τόσο λόγω ποσοστού όσο και λόγω θέσεων, είναι η μοναδική κοινοβουλευτική παράταξη με την οποία η ΝΔ θα μπορούσε να πετύχει κοινά αποδεκτές λύσεις σε μια σειρά από ζητήματα. Ομως, τα ιδεολογικά ζητήματα κάνουν όλο και πιο συχνά την εμφάνισή τους, ενώ οι σχέσεις μεταξύ των δύο κομμάτων, αλλά και των αρχηγών τους, έχουν αλλάξει πολύ μετά τις εκλογές. Ο Μητσοτάκης και η Γεννηματά, σε συνάντηση που είχαν πριν το καλοκαίρι, είχαν αγγίξει ακόμα και το θέμα του επόμενου Προέδρου της Δημοκρατίας. Πλέον, το πρόβλημα μεταξύ τους είναι πιο ευρύ, καθώς τα κεντροαριστερά στελέχη διακρίνουν στη στάση του Μητσοτάκη μια διάθεση διεμβολισμού του Κινήματος Αλλαγής και των ψηφοφόρων του. Η ενόχληση έγινε φανερή αμέσως μετά την ανακοίνωση του Υπουργικού Συμβουλίου και των γενικών γραμματέων, όπου έγινε σαφές ότι ο Μητσοτάκης επέλεξε στελέχη του κεντροαριστερού φάσματος για να γεμίσουν κρίσιμες θέσεις εντός του κρατικού μηχανισμού, τα οποία στο σύνολό τους ξεπερνούν τα δάχτυλα και των δύο χεριών.

Η ζωή μετά την Προανακριτική. Μπορεί η ψήφος των αποδήμων να σηματοδοτήσει μια νέα αρχή για τη συνεννόηση ανάμεσα στην κυβέρνηση και στα κόμματα της αντιπολίτευσης; Και μόνο η επιλογή Μαξίμου να χαράξει ως «κόκκινη γραμμή» την «κόκκινη γραμμή» του ΣΥΡΙΖΑ δείχνει πως, τουλάχιστον σ’ αυτό το επίπεδο, δύσκολα θα βρεθεί ποτέ πεδίο συναίνεσης. Δουλειά όμως απαιτείται και στις άλλες περιπτώσεις. Φαίνεται, πάντως, πως στη ΝΔ δεν πιστεύουν ότι το Κίνημα Αλλαγής διαθέτει 22 ψήφους εντός του Κοινοβουλίου, αποδίδοντας την εκτίμησή τους στις εσωκομματικές διαφορές για την πορεία της Κεντροαριστεράς. Ακόμη και οι διαρροές στην πρόσφατη ψηφοφορία για την σύσταση προανακριτικής επιτροπής εις βάρος του Δημήτρη Παπαγγελόπουλου αποδόθηκαν στο Κίνημα Αλλαγής. Κι αυτό, παρότι όσοι γνωρίζουν την ανθρωπογεωγραφία της Κοινοβουλευτικής Ομάδας ξέρουν πως δύσκολα θα βρίσκονταν έξι «αντάρτες» εντός του πράσινου στρατοπέδου. Η «υπόθεση Παπαγγελόπουλου», επομένως, μπορεί να λειτουργήσει διπλά. Μια ανάγνωση λέει πως δημιούργησε ένα ακόμη ρήγμα ανάμεσα σε ΝΔ και Κίνημα Αλλαγής. Και μια άλλη, αυτή που επιμένει πως οι διαρροές είναι γαλάζιες, τονίζει πως η ευκολία με την οποία οι νεοδημοκράτες επέλεξαν να μην ακολουθήσουν «τη γραμμή», μπορεί να μαλακώσει και τις πιο σκληρές θέσεις της ΝΔ, όπως αυτήν που επέλεξε στην περίπτωση του εκλογικού νόμου.