«Κατάσταση εξαίρεσης» για τους εργαζομένους

Ο γερμανός πολιτικός φιλόσοφος Καρλ Σμιτ είχε διατυπώσει κάποτε έναν εξαιρετικά διαυγή ορισμό της κυριαρχίας: «Κυρίαρχος είναι αυτός που αποφασίζει για την εξαίρεση». Εννοούσε ότι ο πυρήνας της έκφρασης της κυριαρχίας δεν είναι η τήρηση της νομιμότητας αλλά η δυνατότητα αναστολής ακόμη και αυτής της νομιμότητας. Τα προηγούμενα χρόνια οι εργαζόμενες και οι εργαζόμενοι βρέθηκαν αρκετά κοντά σε μια τέτοια κατάσταση, όταν είδαν μια βίαιη επιδείνωση των εργασιακών σχέσεων, μαζικές απώλειες θέσεων εργασίας και συρρίκνωση των αποδοχών τους, παράλληλα με μια αναστολή του μεγαλύτερου μέρους της εργατικής νομοθεσίας. Και όλα αυτά παρότι ήταν απόλυτα σαφές ότι δεν είχαν ευθύνη ούτε για τις πολιτικές ούτε για τις επιχειρηματικές αποφάσεις που οδήγησαν τη χώρα στη χρεοκοπία.

Θα περίμενε κανείς ότι η λεγόμενη «επιστροφή στην κανονικότητα» θα συνδυαζόταν με την επαναφορά των βασικών δικαιωμάτων των εργαζομένων ιδίως του ιδιωτικού τομέα, δηλαδή ότι θα διαμορφωνόταν ένα πλαίσιο που θα επέτρεπε στοιχειωδώς στους εργαζομένους να βελτιώσουν τη θέση τους. Αυτό θα αφορούσε τόσο την αντιμετώπιση της ακόμη πολύ υψηλής ανεργίας και της εργασιακής επισφάλειας αλλά και την ουσιαστική επαναφορά των συλλογικών συμβάσεων. Αυτό θεσμικά θα σήμαινε τον συνδυασμό ανάμεσα στις ελεύθερες διαπραγματεύσεις, τη δυνατότητα των εργαζομένων για μονομερή προσφυγή στη μεσολάβηση και τη διαιτησία, τη δυνατότητα να κηρύσσεται μια σύμβαση ως υποχρεωτική και την αρχή της ευνοϊκότερης ρύθμισης.

Σήμερα αντί να κινούμαστε σε αυτή την κατεύθυνση, βλέπουμε να προωθείται νομοθετικά η αναίρεση της αρχής της ευνοϊκότερης ρύθμισης (εφόσον θα μπορούν να ισχύουν σε τοπικό επίπεδο όροι εργασίας και αμοιβής δυσμενέστεροι των κλαδικών συμβάσεων) και η δυνατότητα εξαίρεσης εργαζομένων από τις συλλογικές συμβάσεις. Δηλαδή, επανερχόμαστε στην αντίληψη ότι η μισθολογική και εργασιακή αξιοπρέπεια των εργαζομένων αποτελεί «εμπόδιο στην ανάπτυξη» και στην αντιμετώπιση του εργατικού δυναμικού της χώρας ως παράγοντα κόστους και μόνο και τελικά ως αναλώσιμου υλικού.