Οι αντιφάσεις των χαμηλών επιτοκίων

Αν και τα χαμηλά επιτόκια θεωρούνται κατά παράδοση θετικά για την οικονομική ανάπτυξη, επειδή ενθαρρύνουν τις επιχειρήσεις να επενδύσουν στην αύξηση της παραγωγικότητας, αυτό μπορεί να μη συμβαίνει στην πραγματικότητα. Αντίθετα τα πολύ χαμηλά επιτόκια μπορεί να οδηγήσουν σε βραδύτερη ανάπτυξη αυξάνοντας τη συγκέντρωση της αγοράς και, ως εκ τούτου, να αποδυναμώνουν τα κίνητρα των επιχειρήσεων να αυξήσουν την παραγωγικότητα.

Η έρευνά μας δείχνει ότι μια εταιρεία με ηγετική θέση στον κλάδο και μια ανταγωνίστρια εταιρεία αλληλεπιδρούν στρατηγικά με την έννοια ότι κάθε ένας προσεκτικά εξετάζει την επενδυτική πολιτική του άλλου όταν αποφασίζει για τη στρατηγική της. Ειδικότερα, επειδή οι εταιρείες στην κορυφή του ανταγωνισμού ευνοούνται περισσότερο από την πτώση των επιτοκίων οι υπόλοιπες εταιρείες αποθαρρύνονται και σταματούν να επενδύουν, καθώς οι ηγέτες του κλάδου μεγαλώνουν την ψαλίδα με αυτές. Και επειδή οι επικεφαλής του κλάδου δεν αντιμετωπίζουν ούτε τότε σοβαρή απειλή ανταγωνισμού, τελικά σταματούν να επενδύουν και εκείνοι.

Αν το αποθαρρυντικό αποτέλεσμα είναι αρκετά μεγάλο, τότε ο ανταγωνισμός απλώς παραιτείται. Μόλις συμβεί αυτό, οι εταιρείες ηγέτες επίσης επιβραδύνουν, καθώς δεν αντιμετωπίζουν πλέον αγωνιστική απειλή. Και η έρευνά μας δείχνει ότι αυτό το στρατηγικό αποθαρρυντικό αποτέλεσμα θα εντείνεται καθώς τα επιτόκια μηδενίζονται. Στον πραγματικό κόσμο αυτό γίνεται ακόμη πιο έντονα αντιληπτό επειδή συνήθως οι εταιρείες που κυριαρχούν πληρώνουν έτσι κι αλλιώς χαμηλότερα επιτόκια από τον ανταγωνισμό.

Η περιοριστική επίδραση των εξαιρετικά χαμηλών επιτοκίων έχει σημαντικές επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία. Η ανάλυσή μας δείχνει ότι με τα επιτόκια που είναι ήδη εξαιρετικά χαμηλά, μια περαιτέρω πτώση θα έχει αρνητικό οικονομικό αντίκτυπο μέσω της αυξημένης συγκέντρωσης της αγοράς και της χαμηλότερης αύξησης της παραγωγικότητας. Ετσι, αντί να διασώσουν την παγκόσμια οικονομία, τα χαμηλότερα επιτόκια μπορεί να προκαλέσουν περισσότερα προβλήματα από όσα λύνουν.

Ο Ερνστ Λιου είναι καθηγητής στο Bendheim Center for Finance στο Princeton University. Ο Ατιφ Μιαν είναι καθηγητής στο Princeton University. Ο Αμίρ Σούφι είναι καθηγητής στο University of Chicago Booth School of Business