Burnout: η νέα ασθένεια της εποχής

Υπάρχουν πολλές αιτίες που μπορεί να κάνουν τους εργαζόμενους να αισθάνονται ότι δεν παίρνουν ανάσα: οι «σφιχτές» προθεσμίες, το «σκληρό» αφεντικό, τα ατελείωτα e-mail που… εισβάλλουν στο inbox ακόμη και μέσα στη νύχτα. Και ενώ ορισμένοι επένδυαν στα ψυχικά αποθέματα που νόμιζαν ότι δημιούργησαν κατά τις καλοκαιρινές διακοπές, πλέον διαπιστώνουν με ανησυχία ότι έχουν εξαντληθεί πριν από την εκπνοή του αποκαλόκαιρου με αποτέλεσμα να τους παρασέρνει ένα νέο… κύμα άγχους.

Τι συμβαίνει, όμως, όταν το στρες που βιώνουν οι εργαζόμενοι γίνεται εντονότερο από αυτό που μπορούν να σηκώσουν; Στα τέλη του περασμένου Μαΐου, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) έθεσε για πρώτη φορά την εργασιακή εξουθένωση – γνωστή παγκοσμίως ως burnout – στη λίστα της Διεθνούς Ταξινόμησης των Ασθενειών (ICD), η οποία χρησιμοποιείται παγκοσμίως ως σημείο αναφοράς για τη διάγνωση της υγείας.

Τρεισήμισι μήνες μετά, οι ειδικοί της παγκόσμιου φήμης κλινικής «Cleveland» επανέρχονται στο ζήτημα αυτό, υπογραμμίζοντας ότι το burnout…. καίει τον οργανισμό και την ψυχολογία των εργαζομένων ανά τον κόσμο. Και επικαλούνται σειρά ερευνών που δείχνουν ότι αυξάνονται τις τελευταίες δεκαετίες τα περιστατικά ανθρώπων που βιώνουν έντονο στρες (με ό,τι αυτό συνεπάγεται) εξαιτίας των εργασιακών συνθηκών.

Πώς μπορεί, όμως, να εκτιμήσεις κανείς εάν αυτό που νιώθει είναι πίεση στο πλαίσιο του φυσιολογικού ή εάν έχει περάσει την «κόκκινη γραμμή» της εργασιακής εξουθένωσης; Ο καθηγητής Ψυχολογίας Joseph Rock, επισημαίνει ότι τρεις είναι οι βασικές ενδείξεις:

– Νιώθει κανείς εξαντλημένος και ληθαργικός.

– Είναι λιγότερο αποτελεσματικός σε σύγκριση με το παρελθόν.

– Οι σκέψεις (κατ’ εξοχήν αυτές που αφορούν τη δουλειά) είναι αρνητικές και κυνικές.

Και εκτός από τον κίνδυνο απώλειας εργασίας, ο καθηγητής σημειώνει ότι οι… καταβεβλημένοι εργαζόμενοι δεν επικοινωνούν το πρόβλημά τους. Αντίθετα, κουβαλάνε το βαρύ αυτό φορτίο, ακόμη και όταν πηγαίνουν σπίτι τους.

Οταν, όμως, το στρες τους καταβάλλει βιώνοντάς το καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας, τότε επηρεάζεται η συνολικότερη υγεία τους.

Ο Dr. Rock εντούτοις παραδέχεται ότι η αντιμετώπιση της επίσημης πλέον νόσου με την ονομασία «burnout» δεν αποδεικνύεται πάντα εύκολη υπόθεση. Και παρότι το να παραιτηθεί κανείς από τη δουλειά του φαίνεται η  προφανής λύση, ο ίδιος προειδοποιεί ότι εάν δεν αλλάξει κανείς τον τρόπο σκέψης πιθανότατα τα συμπτώματα της εργασιακής εξαθλίωσης να επανεμφανιστούν και στην επόμενη επαγγελματική ευκαιρία.

«Σύνορο». Στο πλαίσιο αυτό, το πρώτο σημαντικό βήμα που οφείλει να κάνει κανείς είναι να τραβήξει μια διαχωριστική γραμμή, που θα λειτουργεί ως «σύνορο» ανάμεσα στην επαγγελματική και την προσωπική ζωή.

«Υπάρχουν πολλοί τρόποι ώστε να θέσει κανείς όρια στον εαυτό του αναφορικά με τις ώρες που θα εργάζεται σε καθημερινή βάση», υπογραμμίζει ο Dr. Rock. Και προσθέτει ότι οφείλουν οι εργαζόμενοι να αναπτύξουν τη δεξιότητα να αφήνουν τις εργασιακές υποχρεώσεις τους έξω από το σπίτι τους. Τι σημαίνει αυτό; Οτι δεν θα απαντούν σε επαγγελματικά e-mail μέσα στη νύχτα ή σε επαγγελματικές κλήσεις όταν έρχεται η πολυπόθητη στιγμή που βγάζουν τα παπούτσια τους και φοράνε τις αναπαυτικές παντόφλες τους.

Μια ακόμη πρακτική που συνιστά ο ειδικός είναι η συμμετοχή εκείνων που βιώνουν το burnout σε ομάδες υποστήριξης. Το κεντρικό ζήτημα αυτών των συναντήσεων, όμως, δεν θα πρέπει να εξαντλείται σε παράπονα, στην έκφραση του θυμού και στην ανταλλαγή μαύρων σκέψεων. Το ζητούμενο είναι να αναπτυχθεί μια γέφυρα επικοινωνίας, ώστε να μην αισθάνονται τα μέλη της ομάδας αποξενωμένα και μόνα σε ένα δυσβάσταχτο επαγγελματικό περιβάλλον.

Ο ύπνος – τουλάχιστον 8 ώρες την ημέρα -, η απομάκρυνση από την οθόνη του υπολογιστή μετά την οκτάωρη εργασία και η ενασχόληση με χόμπι ή με ευχάριστες δραστηριότητας στον ελεύθερο χρόνο είναι επίσης ισχυρά αντίδοτα.